SBTi hedefleri neden geri çekiliyor? Şirketlerin yaptığı 9 hata

SBTi (Science Based Targets initiative) hedefi belirlemek, tek bir form doldurmak değildir. Bu süreç, kurumsal envanter kalitesi, sınır kararları, azaltım planı, veri yönetimi ve iç sahiplik gerektirir. Bazı şirketler hedef belirleme sürecine girer, sonra hedef geri çekilir veya onay süreci beklenenden uzun sürer.

Bu yazıda, hedef belirleme ve validasyon sürecinde en sık karşılaşılan 9 hatayı ve bunlardan kaçınmak için pratik önerileri paylaşıyoruz.

SBTi süreci nasıl işliyor?

SBTi hedef belirleme süreci temel adımlardan oluşur:

Taahhüt mektubu: Şirket, 24 ay içinde hedef belirleyeceğini taahhüt eder
Hedef geliştirme: Envanter hazırlanır, hedef senaryoları modellenir
Hedef sunumu: Hedef, SBTi'ya validasyon için sunulur
Validasyon: SBTi, hedefi kriterlerine göre değerlendirir
Onay ve yayın: Onaylanan hedefler kamuya açıklanır
Yıllık izleme: İlerleme takip edilir ve raporlanır

Her adımda hatalar yapılabilir. Hataların çoğu teknik hesaplamadan değil, süreç ve yönetişim eksikliklerinden kaynaklanır.

Hata 1: Envanter kalitesini hafife almak

SBTi, hedefin dayandığı sera gazı envanterinin kalitesini sorgular. Envanter GHG Protocol gerekliliklerine uygun olmalı, tüm önemli emisyon kaynakları dahil edilmeli, veri kalitesi değerlendirilmelidir.

Sık görülen sorunlar:

Scope 1 ve 2 envanterde eksiklikler
Scope 3 tarama çalışması yapılmamış
Veri kaynakları ve metodoloji dokümante edilmemiş
Baz yıl envanteri güvenilir değil

Öneri: Hedef belirleme öncesi envanteri gözden geçirin. Eksiklikleri tespit edin ve tamamlayın. Gerekirse üçüncü taraf doğrulaması alın.

Hata 2: Scope 3 eşiğini yanlış hesaplamak

SBTi kurallarına göre, Scope 3 emisyonları toplam emisyonların %40'ını aşıyorsa, Scope 3 hedefi belirlemek zorunludur. Bu eşik yanlış hesaplandığında hedef kurgusu çöker.

Sık görülen sorunlar:

Scope 3 tarama çalışması eksik veya yüzeysel
Önemli kategoriler atlanmış
%40 eşiğinin altında kalmak için kategoriler dışarıda bırakılmış

Öneri: Tüm 15 Scope 3 kategorisini tarayın. Tarama metodolojisini dokümante edin. Kategorilerin kapsam dışı bırakılma gerekçelerini açıklayın.

Hata 3: Baz yılı rastgele seçmek

Baz yıl, hedefin başlangıç noktasıdır. Tüm azaltım performansı baz yıla göre ölçülür. Rastgele seçim, sonradan problemlere yol açar.

Baz yıl seçim kriterleri:

Veri kalitesi yeterli mi?
Tipik bir yılı temsil ediyor mu? (COVID yılları dikkatle değerlendirilmeli)
Önemli yapısal değişiklikler öncesi veya sonrası mı?

Sık görülen sorunlar:

Veri kalitesi düşük bir yıl seçilmiş
Büyük satın alma veya satış sonrası baz yıl güncellenmemiş
Yeniden hesaplama tetikleyicileri tanımlanmamış

Öneri: Baz yıl seçim gerekçesini dokümante edin. Yeniden hesaplama politikası oluşturun.

Hata 4: FLAG emisyonlarını ihmal etmek

SBTi, orman, arazi ve tarım (FLAG) emisyonları toplam emisyonların %20'sini aşan şirketler için ayrı FLAG hedefi gerektirir. Gıda, tarım, orman ürünleri, kağıt gibi sektörler etkilenir.

Sık görülen sorunlar:

FLAG emisyonları hesaplanmamış
%20 eşiği kontrol edilmemiş
FLAG metodolojisi bilinmiyor

Öneri: FLAG kapsam analizini erken yapın. Metodoloji gerekliliklerini öğrenin.

Hata 5: İç sahipliği kurmamak

Hedef, sadece sürdürülebilirlik ekibinin değil, tüm organizasyonun konusu olmalıdır. Operasyonlar, satınalma, finans, üst yönetim dahil olmalıdır.

Sık görülen sorunlar:

Hedef sadece sürdürülebilirlik departmanında kalıyor
Üst yönetim desteği yetersiz
Azaltım eylemleri için bütçe ayrılmamış
İş birimleri hedeften haberdar değil

Öneri: Hedef belirleme sürecine departmanları dahil edin. Üst yönetim sponsorluğunu sağlayın. Hedefi kurumsal stratejiye bağlayın.

Hata 6: Azaltım planı olmadan hedef belirlemek

SBTi, hedefle birlikte azaltım stratejisi bekler. Sadece rakam vermek yetmez. Hedefe nasıl ulaşılacağı da planlanmalıdır.

Azaltım planı unsurları:

Azaltım kaldıraçları (enerji verimliliği, yenilenebilir enerji, süreç değişikliği)
Zaman çizelgesi
Yatırım gereksinimleri
Sorumluluklar

Sık görülen sorunlar:

Hedef iddialı ama plan yok
Azaltım kaldıraçları belirsiz
Maliyet ve kaynak analizi yapılmamış

Öneri: Hedef belirlemeyle paralel olarak azaltım yol haritası geliştirin.

Hata 7: Yıllık takip sistemini kurmamak

Hedef onaylandıktan sonra iş bitmez. Her yıl envanter güncellenmeli, ilerleme ölçülmeli ve raporlanmalıdır.

Sık görülen sorunlar:

Hedef belirlendi ama envanter güncellenmedi
İlerleme takip sistemi yok
CDP veya yıllık raporlarda hedef ilerlemesi raporlanmıyor

Öneri: Yıllık envanter güncelleme takvimi oluşturun. Hedef ilerleme raporlama süreçlerini kurun.

Hata 8: Yeniden hesaplama politikası eksikliği

Şirket yapısı değiştiğinde (satın alma, satış, birleşme) baz yıl envanteri ve hedef yeniden hesaplanmalıdır. Politika yoksa tutarsızlık oluşur.

Yeniden hesaplama tetikleyicileri:

Önemli satın alma veya satış (örn. emisyonların %5'inden fazlası)
Organizasyon sınırı değişikliği
Metodoloji değişikliği
Önemli hata düzeltmesi

Öneri: Yeniden hesaplama politikasını baz yıl belirlemeyle birlikte tanımlayın.

Hata 9: İletişim ve raporlama uyumsuzluğu

Hedef dış paydaşlara duyuruldu. Fakat iç raporlama farklı rakamlar gösteriyor. Tutarsızlık, paydaş güvenini zedeler.

Sık görülen sorunlar:

Kamuya açıklanan hedefle iç izleme farklı
Farklı platformlarda farklı rakamlar (CDP, yıllık rapor, web sitesi)
Hedef dili belirsiz veya yanıltıcı

Öneri: Tek doğru kaynak (single source of truth) oluşturun. Tüm iletişim kanallarında tutarlılık sağlayın.

Çerçeveler arası uyum ve verimlilik

SBTi, CDP ve GRI gibi çerçeveler benzer veri noktalarını talep eder. Bu uyumdan faydalanmak raporlama yükünü azaltır:

Ortak veri noktaları:

Scope 1, 2, 3 emisyon envanteri (üç çerçeve de talep eder)
Baz yıl ve metodoloji açıklamaları
Azaltım hedefleri ve ilerleme verileri
Enerji tüketimi ve yenilenebilir enerji payı
Organizasyon sınırı ve konsolidasyon yaklaşımı

Uyum faydaları:

Tek envanter hazırla, farklı formatlarda raporla
Veri toplama sürecini standartlaştır
Tutarsızlık riskini azalt
Doğrulama maliyetlerini optimize et

CDP sorularının büyük çoğunluğu GHG Protocol ve SBTi gereklilikleriyle örtüşür. Envanter ve hedef yönetimi için tutarlı bir iç sistem kurmak, tüm çerçevelere raporlamayı kolaylaştırır.

Sonuç

SBTi hedefi, teknik hesap kadar süreç ve yönetişim işidir. Bu 9 hatadan kaçınmak, hedef onay sürecini hızlandırır, geri çekilme riskini azaltır ve hedefin uzun vadeli başarısını artırır. Erken hazırlık, iç sahiplik ve sistematik yaklaşım başarının anahtarıdır.

SBTi hedefleri neden geri çekiliyor? Şirketlerin yaptığı 9 hata