SBTi sürecinde dikkat edilecek güncel noktalar

SBTi sürecinde dikkat edilecek güncel noktalar

Science Based Targets initiative (SBTi), şirketlerin Paris Anlaşması hedefleriyle uyumlu emisyon azaltım hedefleri belirlemesini sağlayan uluslararası bir girişimdir. SBTi, CDP, UN Global Compact, World Resources Institute (WRI) ve WWF ortaklığıyla yürütülmektedir.

SBTi hedef belirleme süreci, teknik gereklilikler, organizasyonel hazırlık ve stratejik planlama gerektirir. Bu yazıda, sürecin kritik noktalarını ve sık karşılaşılan zorlukları ele alıyoruz.

Hedef türleri

SBTi, farklı zaman dilimlerinde ve kapsamlarda hedef türleri tanımlar.

Yakın vadeli hedefler (Near-term targets)

5-10 yıl içinde ulaşılması gereken hedeflerdir. Şirketlerin hemen harekete geçmesini sağlar.

Gereklilikler:

• Hedef yılı, başvuru tarihinden itibaren 5-10 yıl arasında olmalıdır
• Baz yıl, başvuru tarihinden en fazla 2 yıl önce olmalıdır
• Scope 1 ve Scope 2 için hedef zorunludur
• Scope 3 hedefi, eşik koşuluna göre belirlenir

Kapsam: Scope 1, Scope 2 ve (koşula göre) Scope 3 emisyonları

Uzun vadeli hedefler (Long-term targets)

2050 veya öncesinde net-zero'ya ulaşmak için belirlenen hedeflerdir. Net-Zero Standardı kapsamında tanımlanır.

Gereklilikler:

• Scope 1 ve 2 için en az %90 azaltım (baz yıla göre)
• Scope 3 için en az %90 azaltım (baz yıla göre)
• Geri kalan artık emisyonlar (≤%10), karbon giderimiyle nötralize edilmelidir

Net-Zero hedefi

Yakın vadeli ve uzun vadeli hedeflerin birleşimidir. SBTi Net-Zero Standardı, en kapsamlı taahhüttür.

İki bileşen:

1. Yakın vadeli hedef (5-10 yıl içinde)
2. Uzun vadeli net-zero hedefi (genelde 2050)

Scope 3 eşiği hesaplama metodolojisi

Scope 3 hedefinin zorunlu olup olmadığını belirleyen eşik hesaplaması kritiktir.

Eşik kuralı

Scope 3 emisyonları, toplam Scope 1+2+3 emisyonlarının %40'ını veya daha fazlasını oluşturuyorsa, Scope 3 hedefi zorunludur.

Hesaplama: Scope 3 oranı = Scope 3 / (Scope 1 + Scope 2 + Scope 3) × 100

Örnek: Bir şirketin emisyonları:

• Scope 1: 10.000 tCO2e
• Scope 2: 5.000 tCO2e
• Scope 3: 35.000 tCO2e
• Toplam: 50.000 tCO2e
• Scope 3 oranı: 35.000 / 50.000 = %70 → Scope 3 hedefi zorunlu

Scope 3 hedef kapsamı

Scope 3 hedefi belirlenirken en az %67'si kapsanmalıdır. Yani Scope 3 emisyonlarının üçte ikisini oluşturan kategoriler hedef kapsamına alınmalıdır.

Önceliklendirme: En büyük kategoriler öncelikli olarak dahil edilir. Örneğin Kategori 1 (satın alınan mallar) ve Kategori 11 (ürün kullanımı) birçok şirket için en büyük kalemlerdir.

FLAG sektör gereksinimleri

FLAG (Forest, Land and Agriculture - Orman, Arazi ve Tarım), belirli sektörler için ayrı hedef gereksinimleri tanımlar.

FLAG kapsamındaki sektörler

SBTi, FLAG emisyonları önemli olan sektörleri belirlemiştir:

• Gıda üretimi ve işleme
• Tarım ürünleri
• Orman ürünleri ve kağıt
• Tekstil ve giyim (doğal lifler)
• Biyoyakıt ve biyomalzemeler

FLAG hedef gereksinimleri

FLAG emisyonları, şirketin toplam Scope 1+2+3 emisyonlarının %20'sini veya daha fazlasını oluşturuyorsa, ayrı FLAG hedefi belirlenmesi zorunludur.

FLAG hedefi özellikleri:

• FLAG spesifik senaryo kullanılır
• Arazi kullanımı değişikliği (LUC) emisyonları dahildir
• Sektöre özgü dekarbonizasyon yolu takip edilir

FLAG ve standart hedef ayrımı

FLAG kapsamındaki şirketler, iki ayrı hedef belirler:

1. FLAG hedefi: Orman, arazi ve tarım emisyonları için
2. Standart hedef: Diğer tüm emisyonlar için

Hedef formülasyon yöntemleri

Hedefler, mutlak veya yoğunluk bazında formüle edilebilir.

Mutlak hedef (Absolute target)

Toplam emisyon miktarının azaltılması hedeflenir.

Örnek: "2030'a kadar Scope 1+2 emisyonlarını 2020 baz yılına göre %50 azaltmak"

Avantaj: Net ve anlaşılır. Toplam atmosferik etkiyi doğrudan yansıtır.

Gereklilik: Yıllık en az %4,2 doğrusal azaltım (1,5°C senaryosu için)

Yoğunluk hedefi (Intensity target)

Birim başına emisyonun azaltılması hedeflenir. Birim, gelir, ürün miktarı veya çalışan sayısı olabilir.

Örnek: "2030'a kadar ton ürün başına Scope 1+2 emisyonlarını %50 azaltmak"

Kullanım koşulları: SBTi, Scope 1+2 için yoğunluk hedefini yalnızca belirli koşullarda kabul eder. Şirketin büyüme öngörüsü, sektör dekarbonizasyon yoluyla uyumlu olmalıdır.

Scope 3 için: Scope 3 hedefleri genelde yoğunluk bazında formüle edilir çünkü mutlak Scope 3 hedefi, büyüyen şirketler için zor olabilir.

Doğrulama süreci ve zaman çizelgesi

Başvuru öncesi hazırlık (3-6 ay)

Envanter hazırlığı:

• Scope 1, 2 ve 3 envanterinin tamamlanması
• Veri kalitesinin değerlendirilmesi
• Baz yıl seçimi ve dokümantasyonu

Hedef tasarımı:

• Senaryo seçimi (1,5°C veya well-below 2°C)
• Hedef formülasyonu (mutlak veya yoğunluk)
• Kapsam belirleme (hangi kategoriler dahil)

İç onay:

• Üst yönetim onayı
• Hedef ulaşılabilirliği değerlendirmesi
• Kaynak planlaması

Başvuru süreci (1-2 ay)

Commitment letter: SBTi'ye hedef belirleme taahhüdü mektubu gönderilir. Bu aşamada henüz hedef belirlenmemiştir fakat 24 ay içinde hedef sunulması taahhüt edilir.

Target submission: Hedef ve destekleyici belgeler SBTi'ye sunulur. Online portal üzerinden başvuru yapılır.

Doğrulama (2-4 ay)

SBTi, sunulan hedefleri değerlendirir. Sorular sorabilir, ek bilgi isteyebilir. Değerlendirme süresi, başvuru yoğunluğuna göre değişir.

Değerlendirme kriterleri:

• Envanter tamlığı ve kalitesi
• Hedef formülasyonunun kriterlerle uyumu
• Destekleyici belgelerin yeterliliği

Onay ve yayın

Onaylanan hedefler SBTi web sitesinde yayınlanır. Şirket, onaylı hedefleri iletişiminde kullanabilir.

Yıllık ilerleme raporlaması

Hedef onaylandıktan sonra yıllık ilerleme raporlaması zorunludur.

Raporlama gereksinimleri

• Yıllık emisyon verileri
• Baz yıla göre ilerleme
• Hedef yılına kalan mesafe
• Azaltım eylemleri özeti

Raporlama kanalları

CDP üzerinden raporlama yapılması önerilir. CDP Climate Change anketi, SBTi raporlama gereksinimleriyle uyumludur.

Sık karşılaşılan red nedenleri

SBTi değerlendirmesinde hedeflerin reddedilmesine yol açan yaygın sorunlar:

Envanter eksiklikleri

• Scope 3 kategorilerinin eksik taranması
• Önemli emisyon kaynaklarının atlanması
• Veri kalitesi yetersizliğinin dokümante edilmemesi

Hedef formülasyon hataları

• Azaltım oranının yetersiz olması
• Hedef yılının uygun aralıkta olmaması
• Kapsam gereksinimlerin karşılanmaması

FLAG atlanması

• FLAG emisyonlarının değerlendirilmemesi
• Ayrı FLAG hedefi belirlenmemesi
• LUC emisyonlarının dahil edilmemesi

Dokümantasyon yetersizliği

• Metodoloji açıklamasının eksik olması
• Varsayımların belgelenmemesi
• Veri kaynaklarının referans verilmemesi

Onay sonrası değişiklikler ve yeniden başvuru

Hedef güncellemesi gerektiren durumlar

• Şirket yapısında önemli değişiklik (birleşme, satın alma, satış)
• Sektör sınıflandırmasında değişiklik
• SBTi kriterlerinde güncelleme

Yeniden hesaplama politikası

Baz yıl emisyonlarında %5'ten fazla değişiklik olduğunda, yeniden hesaplama gerekir. Bu, hedefin güncel kalmasını sağlar.

Hedef yükseltme (Target ambition raising)

Şirketler, daha iddialı hedefler belirleyerek mevcut hedeflerini güncelleyebilir. Örneğin, well-below 2°C hedefinden 1,5°C hedefine geçiş.

Organizasyonel başarı faktörleri

Üst yönetim sahipliği

Hedef belirleme ve uygulama, üst yönetim desteği olmadan başarısız olur. CEO veya yönetim kurulu sponsorluğu kritiktir.

Çapraz fonksiyonel ekip

Hedef uygulama, birden fazla departmanın katılımını gerektirir: operasyonlar, satın alma, ürün geliştirme, finans, sürdürülebilirlik.

Kaynak planlaması

Hedef belirleme süreci kaynak gerektirir: insan kaynağı, danışmanlık bütçesi, yazılım ve araçlar.

İç iletişim

Hedefin tüm organizasyona iletilmesi, uygulama başarısı için gereklidir. Çalışanlar, hedefin ne anlama geldiğini ve kendi rollerini anlamalıdır.

Sonuç

SBTi hedef belirleme süreci, teknik doğruluk ve organizasyonel hazırlık gerektirir. Envanter kalitesi, Scope 3 eşiği, FLAG gereksinimleri ve hedef formülasyonu kritik konulardır.

Başarılı bir süreç için gerçekçi zaman planlaması, üst yönetim sahipliği ve çapraz fonksiyonel işbirliği şarttır. Hedef belirleme, bir proje olarak başlar fakat sürekli ilerleme takibi gerektiren uzun vadeli bir taahhüde dönüşür.

Sık karşılaşılan red nedenlerini bilmek ve bunlardan kaçınmak, doğrulama sürecini hızlandırır. Onay sonrası yıllık raporlama ve gerektiğinde hedef güncellemesi, sürecin sürekli parçalarıdır.