Kapsam 2 Revizyonu: Saatlik Eşleştirme YEK-G Kullanıcılarına Ne Getiriyor?

Kapsam 2 muhasebesinin kuralları 2015'ten beri büyük ölçüde aynı. Şirketler satın aldıkları elektriği iki yöntemle raporluyor: şebeke ortalamasına dayanan konum bazlı yöntem ve satın alma tercihlerini yansıtan piyasa bazlı yöntem. Piyasa bazlı yöntemde YEK-G ya da I-REC gibi bir sertifikayla eşleştirilen tüketim, yenilenebilir enerjinin emisyon faktörüyle hesaplanabiliyor. Bu düzen değişmenin eşiğinde, ama sanıldığı kadar hızlı değil. Bu yazıda neyin önerildiğini, danışmanın sonucunu, takvimi ve Türkiye'de sertifika kullanan şirketler için anlamını tartışıyoruz.

Bugünkü kural: "olabildiğince yakın" ve "aynı piyasa"

2015 Kapsam 2 Kılavuzu, piyasa bazlı yöntemde kullanılacak tüm sözleşmeye dayalı araçların sekiz kalite kriterini karşılamasını şart koşar. Revizyonun hedef aldığı iki kriter şunlar:

• Kriter 4: Araç, uygulandığı enerji tüketim dönemine olabildiğince yakın düzenlenmeli ve itfa edilmeli.
• Kriter 5: Araç, raportörün elektrik tüketen operasyonlarının bulunduğu piyasadan temin edilmeli.

"Olabildiğince yakın" ifadesi pratikte yıllık eşleştirmeye izin verdi: yıl boyunca tüketilen MWh kadar sertifika, üretim saatinden bağımsız olarak itfa edilebiliyor. "Aynı piyasa" ise çoğu zaman ulusal sınır ya da sertifika sisteminin kapsamı olarak yorumlandı. Konum bazlı ve piyasa bazlı yöntemin bugünkü uygulaması için doğru Kapsam 2 raporlama yazımıza bakabilirsiniz.

Ne önerildi?

GHG Protocol, 2022'de başlattığı resmi süreçte yaklaşık 45 uzmandan oluşan Kapsam 2 Teknik Çalışma Grubu'nun önerilerini, Temmuz 2025'te Bağımsız Standartlar Kurulu onayıyla kamuoyu danışmasına açtı. Danışma 20 Ekim 2025 ile 31 Ocak 2026 arasında yapıldı. Önerilerin özü:

• Saatlik eşleştirme (Kriter 4): Büyük kuruluşlar için sertifikaların tüketimle aynı saat için düzenlenip itfa edilmesi. Bir eşiğin altındaki kuruluşlar muaf olacak ve aylık ya da yıllık eşleştirmeye devam edebilecekti. Eşik için seçenekler, bir piyasa sınırındaki yıllık tüketim (GWh) ve şirket büyüklüğüne dayalı bir sınıflandırma ya da ikisinin bileşimiydi; eşiğin değeri danışma belgesinde boş bırakılmıştı.
• Teslim edilebilirlik (Kriter 5): Sertifikaların, tüketim noktasına elektrik bağlantısı üzerinden makul olarak teslim edilebilecek üretimden gelmesi. Belge, bazı ülkelerde ulusal sınırların teslim edilebilir sınıra yaklaşacağını, şebeke işletmesinin ulusal sınırlardan farklı olduğu yerlerde ise tanımlı piyasa sınırlarının esas alınacağını söylüyor ve örnek olarak ENTSO-E'nin işlettiği piyasayı sayıyor. Türkiye belgede adıyla anılmıyor.
• Uygulanabilirlik önlemleri: Saatlik sayaç verisi olmayanlar için standart yük profilleri, muafiyet eşikleri, aşamalı geçiş ve mevcut sözleşmeler için bir geçiş (legacy) hükmü.
• Diğer güncellemeler: Düzenlenmiş tarifelerle sağlanan elektriğin (Standard Supply Service) müşterilere payı oranında dağıtılması, kalıntı karışım (residual mix) tanımının güncellenmesi ve kalıntı karışımın bulunmadığı yerlerde şebeke ortalaması yerine fosil esaslı bir faktöre geri dönülmesi.
• Konum bazlı yöntem: Erişilebilir (ücretsiz, kamuya açık ve güvenilir kaynaktan) en hassas emisyon faktörünü kullanma şartı ve konuma ve zamana göre bir faktör hiyerarşisi.

Danışma ne söyledi?

GHG Protocol'ün 29 Temmuz 2026 tarihli özetine göre danışmaya 56 ülkeden yaklaşık 1.100 yanıt geldi; yanıtların yüzde 62'si şirketler, sektör kuruluşları ve danışmanlardan. Ana bulgular:

• Saatlik eşleştirme ve teslim edilebilirlik önerileri düşük destek gördü. Saatlik eşleştirmede düşük destek en çok şirketler ve sektör kuruluşları arasında yaygındı; raporlama programları ve veri sağlayıcılar daha destekleyiciydi.
• Katılımcılar iki farklı "değişim kuramı" etrafında ayrıştı: bir grup, katı kuralların gönüllü yenilenebilir alımını bastıracağını düşünürken, diğeri saatlik ve coğrafi eşleşmenin şebekeye yeni temiz kapasite eklenmesi için şart olduğunu savundu.
• Çoğu kuruluşu saatlik eşleştirmeden muaf tutacak önlemler ve mevcut uzun vadeli sözleşmeler için geçiş hükmü geniş destek gördü.
• Kalıntı karışım, düzenlenmiş tarife payları ve fosil esaslı yedek faktör önerileri orta düzeyde destek aldı.

Sonraki adım da belli: Bağımsız Standartlar Kurulu Nisan 2026'da önce geri bildirimi inceleyip yönü belirlemeye karar verdi; Temmuz 2026'da ise farklı değişim kuramlarını yansıtan birden çok piyasa bazlı raporlama yaklaşımı üzerinde ek çalışma istedi ve bunu Teknik Çalışma Grubu'na verdi. Yani tek ve katı bir saatlik kuralın doğrudan standarda girmesi bugünkü haliyle gündemde değil; ama zamansal ve coğrafi eşleşme tartışmanın merkezinde kalmaya devam ediyor.

Takvim: 2028'e uzanan birleşik revizyon

2025'teki ilk duyurularda revize Kapsam 2 Standardı'nın 2027 sonunda yayımlanması öngörülüyordu. Temmuz 2026'da plan değişti: GHG Protocol, Kurumsal Standart, Kapsam 2 Kılavuzu ve Kapsam 3 Standardı'nı ISO ile ortak geliştirilecek tek bir standartta (Kurumsal Standart Sürüm 3.0) birleştiriyor. Standart Geliştirme Planı'ndaki tahmini takvim: birleşik taslağın kamuoyu danışmasına açılması 2027'nin ikinci çeyreği, yayımlanması 2028'in son çeyreği. Yürürlük tarihleri henüz belli değil; GHG Protocol daha önce yeni kuralların yayımdan sonra aşamalı devreye gireceğini belirtmişti.

Kısacası, 2026 ve 2027 envanterleri için geçerli kural 2015 Kapsam 2 Kılavuzu. Saatlik eşleştirmeyi "zorunlu oldu" diye sunan iletişimler yanlış.

Asıl hızlı hareket eden: SBTi

GHG Protocol tartışırken SBTi harekete geçti. Haziran 2026'da yayımlanan ve 1 Şubat 2027'den itibaren geçerli olan Net-Zero Standardı V2.0:

• Kategori A şirketlerden, yıllık tüketimi 10 GWh ve üzeri olan her faaliyet havuzunda kapsam 2 elektriğinin yüzde kaçının saatlik olarak düşük karbonlu elektrikle eşleştirildiğini hesaplayıp raporlamasını istiyor. Bu bir hedef değil, şeffaflık şartı.
• Hedefin uygulanmasında kullanılacak piyasa araçlarının, tüketim dönemini önceleyen 15 yıl içinde devreye alınmış ya da yenilenmiş santrallerden gelmesini ve tüketimle 12 ay içinde eşleşmesini şart koşuyor.
• Faaliyet havuzu sınırlarının teslim edilebilirlik bölgelerine göre tanımlanmasını istiyor ve mevcut uzun vadeli sözleşmeler için bir geçiş hükmü tanıyor.

SBTi, GHG Protocol'ün teslim edilebilirlik bölgesi tanımları netleştiğinde kendi kurallarını hedefli olarak gözden geçireceğini de not ediyor. Ayrıntılar için SBTi Net-Zero Standardı V2 rehberi.

YEK-G ve I-REC kullanan Türk şirketleri için anlamı

Türkiye'de iki sertifika sistemi kullanılıyor. EPİAŞ'ın 1 Haziran 2021'de hizmete sunduğu YEK-G, sisteme dahil lisanslı üretim tesislerinin şebekeye verdiği her 1 MWh yenilenebilir enerjiyi belgelendiriyor ve AB'nin menşe garantisi sistemi ile AIB'nin Avrupa sertifika kuralları kapsamında geliştirildi. I-REC tarafında ise Türkiye, I-REC Standard'ın 2021 tarihli bir röportajına göre Temmuz 2020'de yerel bir düzenleyici (issuer) kazandı.

Kesinleşmiş kural olmadığı için aşağıdakiler bir "uyum" listesi değil, risk yönetimi önerisi:

1. Yerli sertifikaya öncelik verin. Teslim edilebilirlik hangi biçimde gelirse gelsin, Türkiye'deki tüketimi Türkiye'de üretilmiş yenilenebilir enerjiye dayalı sertifikayla eşleştirmek en az riskli seçenek. Yurt dışı kaynaklı sertifikalara dayalı iddialar en çok sorgulanacak olanlar.
2. Saatlik sayaç verinizi envanterleyin. Hangi tesislerde saatlik tüketim verisine erişebildiğinizi şimdiden çıkarın. Öneri hangi biçimde kesinleşirse kesinleşsin, saatlik veri hem SBTi raporlamasında hem olası yeni kurallarda ilk ihtiyaç.
3. 10 GWh eşiğini kontrol edin. SBTi Kategori A kapsamındaysanız, hangi faaliyet havuzlarında yıllık 10 GWh'yi aştığınızı belirleyin; saatlik eşleştirme yüzdesi raporlaması buralarda geçerli.
4. Sertifikaların zaman ve santral bilgisini sorun. Satın aldığınız sertifikaların hangi santralden, hangi devreye alma yılından ve hangi zaman çözünürlüğünde geldiğini tedarikçinize ya da sistem işletmecisine sorun. SBTi'nin 15 yıllık santral yaşı kuralı bugünden geçerli.
5. Uzun vadeli sözleşmelerde belge düzeni kurun. Hem GHG Protocol'ün tartıştığı hem SBTi'nin kabul ettiği geçiş hükümleri, mevcut sözleşmelerin tarihini ve kapsamını kanıtlamanızı gerektirecek.
6. Fiziksel azaltımı ihmal etmeyin. Konum bazlı kapsam 2 sertifikadan etkilenmez ve SBTi V2.0 hedef iddiasını konum bazlı fiziksel envantere göre belirler. Verimlilik ve öz tüketim (çatı GES) projeleri, kural ne olursa olsun değerini korur.

Sertifikaların bugünkü kurallarla nasıl kullanılacağı için yenilenebilir enerji sertifikası nasıl kullanılır yazımıza, kapsam 2'nin envanterdeki yeri için kapsam 1, 2 ve 3 rehberine bakabilirsiniz.

Sonuç

Kapsam 2'de yön belli ama hız değil. Saatlik eşleştirme ve teslim edilebilirlik, GHG Protocol'de bir öneri olarak tartışılıyor ve birleşik standartla 2028'e uzanan bir takvime girdi. SBTi ise saatlik raporlamayı ve santral yaşı kuralını şimdiden getirdi. Türk şirketleri için akıllıca olan, bugünkü 2015 kurallarıyla doğru raporlamaya devam ederken veri altyapısını ve sertifika portföyünü olası daha sıkı kurallara hazırlamak. Alalëa olarak envanter çalışmalarında kapsam 2'yi her iki yöntemle, sertifika ve sözleşme belgelerini doğrulamaya hazır biçimde kuruyoruz; ayrıntılar için karbon ayak izi hizmetimize bakabilirsiniz.