SBTi Net-Zero Standardı V2: V1.3'ten Neler Değişti?

SBTi'nin Kurumsal Net-Zero Standardı V2.0 (Corporate Net-Zero Standard V2.0), 11 Haziran 2026'da yayımlandı. SBTi bunu küçük bir güncelleme olarak değil, tam bir revizyon olarak tanımlıyor: V2.0, Yakın Vadeli Kriterler V5.3'ü (Near-Term Criteria V5.3) ve Net-Zero Standardı V1.3.1'i tek bir standartta birleştiriyor. SBTi'nin değişiklik belgesine göre V2.0'daki bölümlerin yüzde 42'si tamamen yeni, yüzde 58'i mevcut yaklaşımların değiştirilmiş ya da genişletilmiş hali. Kriterler yeniden numaralandırıldığı için madde madde eşleştirme yapılamıyor.

Bu sayfa, bir sürdürülebilirlik yöneticisinin "bizim için ne değişiyor" sorusuna yanıt verecek şekilde farkları tek tek ele alır. Standardın genel çerçevesi için SBTi rehberine, yeni kurallarla hedefin nasıl kurulacağı için adım adım hedef belirleme rehberine bakabilirsiniz.

Nasıl ortaya çıktı?

Standart Nisan 2024 ile Mayıs 2026 arasında revize edildi. İlk kamuoyu danışması Mart-Haziran 2025, ikincisi Kasım-Aralık 2025 arasında yapıldı. Metin 8 Mayıs 2026'da SBTi Teknik Konseyi tarafından onaylandı ve 21 Mayıs 2026'da Mütevelli Heyeti tarafından kabul edildi.

SBTi'nin değişiklik belgesi revizyonun dört amacını sayar: güncel bilim ve iyi uygulamayla uyum, kapsam 3 yaklaşımının güçlendirilmesi, hedefe ulaşmanın sürekli değerlendirilmesi ve diğer standartlarla birlikte çalışabilirlik.

V1.3.1 ile V2.0 karşılaştırma tablosu

Tablo, SBTi Services'in geçiş kılavuzundaki karşılaştırmalara ve SBTi'nin değişiklik belgesine dayanır. Bağlayıcı olan her zaman standardın kendisidir.

Şirket kategorileri: KOBİ yolu yerine A ve B

V1'de KOBİ'ler ayrı bir yoldan hedef belirliyordu. V2.0 bunun yerine iki kategori tanımlar. Net cirosu 450 milyon avro ya da tam zamanlı eşdeğer çalışanı 1.000 ve üzerinde olan şirketler her ülkede Kategori A'dır. Yüksek gelirli ülkelerde ayrıca kapsam 1+2 emisyonu 10.000 tCO₂e ve üzerinde olan ya da bilanço 25 milyon avro, ciro 50 milyon avro, 250 çalışan eşiklerinden ikisini aşan şirketler de Kategori A sayılır. Geri kalanlar Kategori B'dir.

Coğrafya nihai ana şirketin kurulduğu ülkeye göre belirlenir ve eşikler grup düzeyinde konsolide rakamlarla, son iki yılın ortalamasıyla hesaplanır. Kategori B şirketler için kapsam 3 hedefi, geçiş planı açıklaması ve baz yılı güvencesi isteğe bağlıdır; SBTi bu şirketleri asgari şartın ötesine geçmeye teşvik eder.

Kapsam 1: ayrı hedef, üç yöntem

V2.0'da kapsam 1 hedefi kapsam 1 emisyonlarının yüzde 100'ünü kapsar ve üç seçenekten biri ya da birkaçı kullanılır:

• Mutlak emisyon azaltımı: Hedef baz yılından en geç 2050'de kalıntı seviyesine uzanan doğrusal yol.
• Emisyon yoğunluğu azaltımı: Çelik, çimento, kimya gibi sektörler için sektörel yoğunluk yolları.
• Varlık dönüşümü hedefi: Sermaye stoku doğrusal bir yolla değişmeyen şirketler için. Şirket bir Varlık Karbonsuzlaştırma Planı (Asset Decarbonization Plan) hazırlar; bu plan bilimsel kilometre taşlarına ya da bir karbon bütçesine dayanır.

Yoğunluk ya da varlık dönüşümü hedefi seçen şirket geçiş planını doğrulama anında yayımlamak zorundadır. Kategori A şirketler bu iki yöntemi seçtiğinde uzun vadeli kapsam 1 hedefi de koyar.

Dikkat çekici bir nokta: SBTi'nin geçiş kılavuzu, V1'de birleşik hedef duyurulabilse de iddia düzeyinin zaten kapsam 1+2 ve kapsam 3 için ayrı ayrı değerlendirildiğini hatırlatır. Yani ayrı hedef zorunluluğu, iddia çıtasında köklü bir değişiklikten çok mevcut değerlendirme pratiğinin resmileşmesidir.

Kapsam 2: fiziksel envanter ve "yakın, yeni, şimdi"

Kapsam 2'de en büyük değişiklik hesap temelindedir. V1.3.1'de kapsam 2 hedefleri konum bazlı ya da piyasa bazlı envantere göre kurulabiliyordu. V2.0'da tüm kapsam 2 emisyon hedeflerinin iddia düzeyi fiziksel, yani konum bazlı envantere göre belirlenir. Piyasa bazlı ve konum bazlı raporlamanın farkını kapsam 2 raporlama yazımızda ayrıca ele aldık.

İki hedef seçeneği vardır:

• Düşük karbonlu elektrik (low-carbon electricity, LCE) uyum hedefi: Kullanılan, sözleşmeye bağlanan ya da eşleştirilen düşük karbonlu elektrik payını doğrusal olarak artırmak. Düşük karbonlu elektrik yenilenebilir enerjinin yanında nükleeri ve karbon yakalama ve depolama ile donatılmış üretimi de kapsayabilir.
• Mutlak kapsam 2 azaltımı: Isı, buhar ve soğutma emisyonları varsa bunlar için bu seçenek kullanılır.

Kategori A şirketlerde hedef döngüsü boyunca ortalama yıllık elektrik tüketim artışı yüzde 20'yi aşıyorsa mutlak emisyon hedefi zorunludur; LCE hedefi buna ek olarak konabilir. SBTi bunu, hızla büyüyen veri merkezi gibi varlıkların LCE payını artırırken toplam emisyonunu da artırabilmesine karşı bir önlem olarak açıklar. V2.0'da kapsam 2 yoğunluk hedefi seçeneği kaldırılmıştır.

Piyasa araçlarının kullanımı uygulama hiyerarşisine taşındı ve SBTi'nin "yakın, yeni, şimdi" diye özetlediği kriterlere bağlandı:

• Yakın: Araçlar, tüketimin yapıldığı teslim bölgesindeki (deliverability region) üretime karşılık gelmeli.
• Yeni: Araçlar genel kural olarak 15 yaşını aşmayan santrallerden gelmeli. Mevcut sözleşmeler süreleri boyunca korunur.
• Şimdi: Hedef ilerlemesi için saatlik eşleştirme zorunlu değildir; ancak eşleştirme en fazla 12 aylık bir dönem içinde yapılmalıdır. Önemli elektrik tüketicisi olan Kategori A şirketler saatlik eşleştirme performanslarını kamuya açıklar ve belirli eşikleri aşanlar gönüllü bir tanınma programına katılabilir.

Sertifika kullanımına dair pratik yaklaşım için yenilenebilir enerji sertifikası yazımıza bakabilirsiniz.

Kapsam 3: yüzde 67 yerine yüzde 5 önem eşiği

V1.3.1'de kapsam 3 toplam emisyonun yüzde 40'ını aşıyorsa hedef gerekiyordu ve yakın vadeli hedef kapsam 3'ün en az yüzde 67'sini kapsamalıydı. V2.0 bu sabit yüzdeyi bırakır. Kategori 1-14 toplamının yüzde 5 ya da fazlasını oluşturan her kategori önemli kategori (significant category) sayılır ve hedef sınırına girer.

Önemli kategori içinde olsalar bile şu emisyonlar isteğe bağlı olarak hariç tutulabilir:

• Kategori 1 ve 2'de ikinci el malların beşikten kapıya emisyonları.
• Kategori 3, kapsam 1 ya da 2 hedeflerindeki enerji tüketimi azaltımıyla zaten ele alınıyorsa.
• Kategori 7 (çalışanların işe gidiş gelişi) tamamen.
• Kategori 8, 9, 10 ve 14'te şirketin pratik etkisinin olmadığı tanımlı durumlar.

Her hariç tutma için hangi koşulun neden geçerli olduğu, tutarı ve oranı ile azaltmak için planlanan eylemler raporlanır. Kategorilerin kapsamı için kapsam 3 kategorileri rehberine bakabilirsiniz.

Yöntemler de değişti. Tedarikçi ve müşteri katılımı hedefi, "dönüşümde" ya da "net sıfır uyumlu" tedarikçi veya müşteri payını ölçen uyum hedeflerine dönüştü. Hacim uyumu, ürün kullanım uyumu ve ürün ömür sonu uyumu gibi yeni yöntemler eklendi. Yıllık yüzde 7 bileşik azaltıma dayanan fiziksel ve ekonomik yoğunluk yöntemleri ise bilimsel referans yolları olmadığı gerekçesiyle kaldırıldı. Kategori 11'de (satılan ürünlerin kullanımı) hiçbir aşağı akış seçeneği uygulanamıyorsa sıkı koşullara bağlı bir istisna talep edilebilir.

Kategori A şirketler ayrıca emisyon yoğun faaliyetleri (emissions-intensive activities, EIA) tanımlar ve kapsam 3'ün yüzde 5'ini aşanları ayrıca raporlar.

Uygulama hiyerarşisi ve piyasa araçları

V1'de hedefin nasıl uygulanacağına dair açık bir kural yoktu. V2.0 bir uygulama hiyerarşisi getirir ve bunu döngü sonunda değerlendirir:

1. Faaliyet düzeyi (activity level): Enerji verimliliği, yakıt dönüşümü, düşük karbonlu girdi tedariki gibi doğrudan azaltımlar önceliklidir.
2. Faaliyet havuzu (activity pool): Emisyon elektrik şebekesi, tedarik havzası ya da lojistik ağı gibi ortak bir sistemde oluşuyorsa, o sistem içindeki eylemler ve sertifikalar kullanılabilir.
3. Sektör düzeyi (sector level): Yalnız yapısal kısıtlar ilk iki düzeyde eylemi engelliyorsa ve belgelenirse.

Fiziksel envantere yansımayan eylemler ve piyasa araçları ayrı raporlanır ve bütünlük kriterlerine (ek olma, çifte sayımı önleme, kayıt sistemi şeffaflığı) uymalıdır. Buna bağlı olarak iddialar da ayrışır: envanterdeki değişim emisyon azaltımı iddiasının temelidir; havuz ve sektör düzeyi eylemler yalnız "sistemin karbonsuzlaşmasına katkı" iddiasını destekler. Karbon kredileri bu hiyerarşide yer almaz; OER çerçevesinde ayrıca ele alınır.

Süregelen emisyon sorumluluğu ve nötrleme

V1.3.1'de değer zinciri dışında iklim projelerine yatırım (Beyond Value Chain Mitigation, BVCM) gönüllü bir tavsiyeydi. V2.0 bunu süregelen emisyon sorumluluğu (Ongoing Emissions Responsibility, OER) çerçevesine dönüştürür:

• 2035'e kadar: Gönüllü tanınma programı. Üç seviye vardır: Engaged (süregelen emisyonların en az yüzde 1'i), Advanced (kapsam 1 ve 2'nin yüzde 100'ü ve toplamın en az yüzde 10'u) ve Leadership (yüzde 100). Her şirket doğrulamada programa katılıp katılmayacağını beyan eder; katılmayacaksa gerekçe sunar.
• 2035'ten itibaren: Kategori A şirketlerin süregelen emisyonlarının en az yüzde 1'i kadar uygun karbon giderimini desteklemesi öngörülür; oran net sıfır yılına kadar doğrusal olarak yüzde 100'e çıkar. SBTi bu maddenin bir sonraki büyük revizyonda yeniden gözden geçirileceğini belirtir.
• Net sıfır yılında: Kalıntı emisyonların tamamı nötrlenir. Uzun ömürlü gazlardan kaynaklanan kalıntılar uzun ömürlü giderimle karşılanmalıdır.

SBTi, OER çerçevesinin 2027'de başlayacağını ve hem V1 hem V2.0 hedefi olan şirketlerin katılabileceğini duyurmuştur.

İlerleme, güvence ve "en iyi çaba"

V2.0'ın belki de en köklü değişikliği hedef döngüsüdür. Şirketler 5 yıllık döngülerle ilerler: hedef doğrulaması, olası anlık ve odaklı kontroller (spot checks, focus checks), döngü sonu değerlendirmesi (hedef süresinin bitiminden en geç 12 ay sonra) ve yeni döngü için hedef doğrulaması. Kategori A şirketlerde ilerleme değerlendirmesini destekleyen veri ve hesaplar bağımsız üçüncü tarafça en az sınırlı güvenceyle denetlenir.

Hedefler "en iyi çaba" (best efforts) esasıyla izlenir: şirketten tüm kaldıraçları kullanması ve bariyerleri şeffafça raporlaması beklenir. SBTi ileride asgari ilerleme kriterleri getirmeyi planlar, ancak bunlar V2.0 altındaki ilk döngünün sonuna kadar uygulanmayacaktır.

Geçiş kuralları ve V1'e taşınan yenilikler

• V2.0 doğrulamaları 1 Şubat 2027'de açılır; V1.3.1 doğrulamaları 31 Ocak 2028'de kapanır; 1 Şubat 2028'den itibaren V2.0 zorunludur.
• Mevcut doğrulanmış hedefler geçerliliğini korur. 2030 ve sonrası hedefi olan şirketlere 2030-2035 döngüsü için 2028'den itibaren V2.0'a göre hedef belirlemeleri önerilir.
• Bazı V2.0 yenilikleri V1 kullanıcılarına da açılmıştır: Kategori A eşiğinin altında kalan şirketler V1'de KOBİ sınıflandırması talep edebilir; güncellenmiş mutlak daralma yöntemi 2026'nın ikinci çeyreğinde sisteme alınmıştır; uygulama hiyerarşisi ve OER V1 hedefleri için de kullanılabilir. SBTi ayrıca V1 kullanıcılarına döngü sonu ilerleme raporları için üçüncü taraf güvenceyi şimdiden benimsemelerini önerir.
• Finans kuruluşları Şubat 2027'de V2.0'a göre başvuru yapamaz. Bir SBTi Sektör Standardına göre hedef belirlemesi gereken şirketler için V2.0 doğrulama türü, ilgili sektör standartları V2.0 ile uyumlu hale getirilene kadar açılmayacaktır; SBTi Services bu şirketleri o zamana kadar V1.3.1 ve ilgili sektör standardıyla başvurmaya teşvik eder.

Hangi senaryoda hangi sürümün mantıklı olduğunu V1.3'ten V2'ye ne zaman geçmeli yazımızda karar ağacıyla anlattık.

Sürdürülebilirlik yöneticisi için ilk adımlar

1. Grubunuzun Kategori A mı B mi olduğunu konsolide rakamlarla netleştirin.
2. Kapsam 2'yi konum bazlı olarak da eksiksiz hesapladığınızdan, toplam elektrik tüketimi ve düşük karbonlu elektrik payını raporlayabildiğinizden emin olun.
3. Kapsam 3 envanterinizde yüzde 5'i aşan kategorileri ve olası hariç tutmaları belirleyin.
4. Kategori A iseniz baz yılı envanteri için güvence sağlayıcıyla takvimi şimdiden planlayın.
5. Geçiş planınızın standardın istediği unsurları (hedefler, eylemler, varsayımlar ve bağımlılıklar) içerdiğini kontrol edin.

V2.0'a hazırlık ya da mevcut hedeflerinizin geçiş planlaması için SBTi hedef belirleme hizmetimize göz atabilirsiniz.