CBAM Tanımlayıcı Dönem: 2026 Beyanı, Sertifikalar ve Hesap Örneği

CBAM, 1 Ocak 2026'da geçiş döneminden tanımlayıcı (kesin) döneme geçti. Geçiş döneminde (Ekim 2023 ile Aralık 2025) AB ithalatçıları yalnız çeyreklik rapor veriyordu; artık yıllık beyan, sertifika alımı ve teslimi var. Avrupa Komisyonu'nun 15 Ekim 2026 tarihli Soru-Cevap belgesi ve 14 Ağustos 2026'da yayımlanan işletmeci kılavuzları, bu rehberin dayandığı en güncel resmi kaynaklardır.

Bu sayfa takvimi ve kuralları özetliyor, ardından Türkiye'den AB'ye inşaat demiri ihraç eden bir üretici üzerinden gömülü emisyon ve sertifika sayısını adım adım hesaplıyor. Genel çerçeve için CBAM ve Emisyon Ticaret Sistemi Rehberi ana sayfasına bakabilirsiniz.

Tanımlayıcı dönemin hukuki çerçevesi

Temel metin Tüzük (AB) 2023/956'dır. 8 Ekim 2025 tarihli Tüzük (AB) 2025/2083 ile sadeleştirildi; Komisyon yayımı 20 Ekim 2025'te duyurdu. Tanımlayıcı dönemi işleten uygulama tasarrufları Komisyon'un mevzuat sayfasında şöyle listeleniyor:

Menşe ülkede ödenen karbon fiyatının düşülmesine ilişkin (Madde 9) uygulama tasarrufu bu listede henüz kabul edilmiş olarak yer almıyor (Ekim 2026). Komisyon bu tasarrufu 2026'da kabul etmeyi ve ilk beyanlardan önce kuralları netleştirmeyi planladığını yazıyor.

Yetkili CBAM beyan sahibi ve 50 ton eşiği

1 Ocak 2026'dan itibaren CBAM malı ithal edebilmek için yetkili CBAM beyan sahibi olmak gerekir. Başvuru, ithalatçının yerleşik olduğu üye devletin ulusal yetkili otoritesine yapılır. Yükümlülüğü ithalatçı ya da dolaylı gümrük temsilcisi üstlenebilir; AB dışında yerleşik bir ithalatçı dolaylı gümrük temsilcisi atamak zorundadır.

2025 sadeleştirmesiyle gönderi başına değer muafiyetinin yerini ithalatçı başına yıllık 50 ton net kütle eşiği aldı. Bir ithalatçı bir takvim yılında çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre kapsamında toplam 50 tondan fazla ithalat yapmıyorsa yükümlülüğü yoktur. Hidrojen ve elektrik ithalatçıları her durumda yetkilendirilmelidir. Komisyon'a göre eşik, ithalatçıların büyük kısmını muaf tutarken kapsam içindeki emisyonların %99'undan fazlasını sistemde bırakıyor. Almanya'nın CBAM otoritesi DEHSt'e göre 31 Mart 2026'ya kadar başvuru yapan ithalatçılar, başvuruları sonuçlanana kadar eşiğin üzerinde ithalata devam edebiliyor.

Türk ihracatçı için anlamı: küçük alıcılar muaf kalsa bile, düzenli tonajla çalışan AB müşterileri eşiğin çok üzerinde olacağından veri talepleri sürecek.

Yıllık takvim

Sertifika fiyatı 2026 için çeyreklik, 2027'den itibaren haftalık olarak, AB ETS açık artırma fiyatlarının hacim ağırlıklı ortalamasıyla hesaplanır. 2026 ithalatı için alınacak sertifikalar, malın ithal edildiği çeyreğin fiyatından fiyatlanır. Sertifikalar başkasına devredilemez ve satılamaz; beyan ve teslimden sonra hesapta kalan sertifikalar için geri alım talep edilebilir.

Sertifika sayısı nasıl hesaplanır?

Komisyon'un Soru-Cevap belgesindeki (soru 3.7) mantık her CBAM malı için şöyledir:

Sertifika sayısı = İthal miktar (t) × (Özgül gömülü emisyon − Özgül gömülü serbest tahsisat) − Menşe ülkede fiilen ödenen karbon fiyatına karşılık gelen emisyon

Bir mal için sonuç negatif çıkarsa sıfır alınır. Serbest tahsisat düzeltmesi için Demir-çelik kılavuzundaki formül:

Özgül gömülü serbest tahsisat (yıl) = CBAM faktörü (yıl) × Sektörler arası düzeltme faktörü (yıl) × CBAM kıyas değeri

CBAM faktörü 2026 için %97,5, 2027 için %95'tir ve 2034'e kadar azalır (DEHSt). Varsayılan değer kullanılıyorsa kıyas değeri, 2025/2620'nin B sütunundan ve varsayılan değer tablosunda o ülke için gösterilen üretim rotasına göre alınır. Gerçek veri kullanılıyorsa A sütunundaki süreç kıyasları tesisin kendi öncül oranlarıyla birleştirilir.

Dolaylı emisyon ve öncüller

Dolaylı (elektrik kaynaklı) emisyonlar yalnız çimento ve gübre için hesaba girer; demir-çelik, alüminyum ve hidrojende yalnız doğrudan emisyon sayılır. Komisyon kılavuzu ayrıca CBAM'da "dolaylı emisyon" teriminin yalnız elektriği kastettiğini, ısının doğrudan emisyon tarafında izlendiğini vurgular. Öncül mallar (ör. çelik üretiminde pik demir, yarı mamul) için tedarikçiden doğrulanmış gerçek veri alınamazsa, ülkesi biliniyorsa o ülkenin varsayılan değeri, bilinmiyorsa Ek IV'teki en yüksek değer kullanılır; tesisin kendi süreç verisiyle birlikte karma bir hesap mümkündür.

Hesap örneği: Türk inşaat demiri ihracatçısı

Varsayım (örnek): Bir AB ithalatçısı 2026'da Türkiye'deki bir tesisten 10.000 ton nervürlü inşaat demiri (CN 7214 20 00) ithal ediyor. Miktar örnek değerdir. Türkiye'de karbon fiyatı ödenmediği ve Madde 9 düşümü olmadığı kabul ediliyor (TR ETS'de 2026 yalnız raporlama yılı).

Senaryo A: Varsayılan değerle

1. Türkiye varsayılan değeri: Komisyon'un Ağustos 2026 bilgilendirme dosyasında CN 7214 20 00 için Türkiye değeri 2,310 tCO₂e/t (yalnız doğrudan; üretim rotası göstergesi (C)).
2. 2026 artışı (%10): 2,310 × 1,10 = 2,541 tCO₂e/t
3. Toplam gömülü emisyon: 10.000 t × 2,541 = 25.410 tCO₂e
4. Serbest tahsisat düzeltmesi: 2025/2620 B sütununda bu CN kodu ve (C) rotası için kıyas 1,364 tCO₂e/t. Sektörler arası düzeltme faktörü, Komisyon'un demir-çelik kılavuzundaki örnekte olduğu gibi 1 kabul edilmiştir (örnek varsayım). 1,364 × 0,975 × 1 = 1,330 tCO₂e/t (yuvarlanmış); 10.000 t için 13.299 tCO₂e.
5. Teslim edilecek sertifika: 25.410 − 13.299 = 12.111 sertifika (ton başına net 1,211 tCO₂e).

Senaryo B: Doğrulanmış gerçek veriyle

Aynı tesisin hurdaya dayalı elektrik ark ocağı rotasıyla çalıştığını ve doğrulanmış özgül gömülü emisyonunun 0,70 tCO₂e/t (örnek değer) çıktığını varsayalım.

1. Toplam gömülü emisyon: 10.000 t × 0,70 = 7.000 tCO₂e
2. Serbest tahsisat düzeltmesi: Gerçek veriyle hesapta varsayılan senaryodaki yüksek fırın rotası kıyası artık kullanılmaz; 2025/2620'nin A sütunundaki süreç kıyasları tesisin kendi rotası ve öncül oranlarıyla birleştirilir. Tesis verisiyle hesaplanan özgül serbest tahsisatın 0,45 tCO₂e/t (örnek değer) olduğunu varsayalım: 0,45 × 0,975 × 1 = 0,439 tCO₂e/t; 10.000 t için 4.388 tCO₂e.
3. Teslim edilecek sertifika: 7.000 − 4.388 = 2.612 sertifika (ton başına net 0,261 tCO₂e).

Örnekten çıkan dersler

• Varsayılan değer yalnız emisyonu değil, serbest tahsisatın hangi rotayla hesaplanacağını da belirler. Komisyon'un demir-çelik kılavuzunda (C) göstergesi yüksek fırın rotasını ifade ediyor; bu örnekte varsayılan senaryo bu rotanın daha yüksek kıyasını kullansa da, %10 artışlı varsayılan emisyon farkı kapatıyor.
• Artış 2027'de %20, 2028'den itibaren %30 olacağı için aynı ürün için varsayılan ile gerçek veri arasındaki fark büyüyecek; CBAM faktörü düştükçe serbest tahsisat düzeltmesi de küçülecek.
• Senaryo B'deki değerler örnektir. Gerçek fark, tesisinizin rotası, öncül tedariki ve elektrik kaynağına göre değişir; çimento ve gübrede dolaylı emisyon da eklenir.
• Türkiye için bazı ürünlerde ülkeye özgü varsayılan değer yok. Örneğin Ağustos 2026 dosyasında gri portland çimentosu (2523 29 00) ve gri klinker için Türkiye satırında değer bulunmuyor; bu durumda en yüksek yoğunluklu on ihracatçı ülkenin ortalamasına dayanan "diğer ülkeler ve bölgeler" değeri uygulanır (gri portland çimentosu için 1,440 tCO₂e/t, 2026 artışıyla 1,584 tCO₂e/t).

İthalatçıyla veri alışverişi

Komisyon'un 2 numaralı kılavuzuna göre üretici, takvim yılı bazında izleme yapar, yıl sonunda üretim süreci başına atfedilen emisyonu faaliyet seviyesine bölerek özgül gömülü emisyonu bulur ve bunu işletmeci emisyon raporu ile müşterilerine iletir. Raporun içeriği Yöntem Tüzüğü'nün 10. maddesi uyarınca standarttır; Komisyon'un Excel aracı ise zorunlu olmamakla birlikte önerilir ve ithalatçının ihtiyaç duyduğu özeti tek sayfada toplar.

İki iletim yolu var:

• CBAM kayıt sistemi (O3CI modülü): Üretici tesis verisini bir kez yükler; doğrulamadan sonra tüm ithalatçılarla paylaşır. İthalatçı yalnız gerekli özeti görür, gizli ayrıntılar korunur. Kayıt şimdilik gönüllü ama Komisyon güçlü biçimde öneriyor.
• Kayıt dışı iletim: Aynı şablonla, her müşteriye ayrı ayrı. Bu durumda ithalatçı tam emisyon raporunu ve doğrulama raporunu sizden istemek ve saklamak zorundadır; ayrıca bu bilgiyi beyan sırasında kayıt sistemine kendisi yükler.

Pratikte bir AB müşterisi şunları isteyecek: tesis kimliği ve raporlama dönemi, CN kodu bazında özgül doğrudan (ve gerekiyorsa dolaylı) gömülü emisyon, üretim rotası ve ürüne özgü parametreler, kullanılan öncüllerin bilgisi, özgül gömülü serbest tahsisat, varsa ödenen karbon fiyatı ve doğrulama raporu. Tedarikçi tarafında süreci nasıl kuracağınıza dair deneyimlerimizi CBAM hazırlığı: tedarikçi perspektifi yazısında paylaştık.

Doğrulama

• Doğrulama yalnız gerçek veri için gerekir; varsayılan değer doğrulanmaz.
• Doğrulayıcı, AB'deki bir ulusal akreditasyon kurumundan ilgili sektör için CBAM akreditasyonu almış olmalıdır. Akredite doğrulayıcılar CBAM kayıt sisteminde yer alacak ve Komisyon listeyi düzenli olarak yayımlayacak.
• Komisyon, ilk akreditasyonların Eylül 2026 civarında verilmesini ve doğrulama işinin 2027 başında yapılmasını öngörüyor. Akreditasyondan önce doğrulama yapılamıyor, ancak akreditasyon sürecindeki doğrulayıcılarla şimdiden temas kurulabiliyor.
• Beyanın ve içindeki doğrulama raporunun hukuki sorumluluğu ithalatçıdadır; hatalı veri sertifika sayısını etkilerse ithalatçı cezayla karşılaşabilir. Bu nedenle AB müşterileri, doğrulanmamış veriyi kabul etmek yerine varsayılan değere geçmeyi tercih edebilir.

TR ETS kapsamındaki bir tesis için ayrıca TÜRKAK akreditasyonlu doğrulama gerekecek. İki doğrulamanın takvimi 2027'nin ilk yarısında çakışıyor; ayrıntılar için Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi rehberine bakabilirsiniz.

Yaptırımlar ve riskler

DEHSt'in özetine göre sertifikaları tam teslim etmemek, yetkilendirme olmadan ya da zamanında başvuru yapmadan eşik üstü ithalat yapmak cezaya konu olur. Eşiğin altında kalmak için ithalatı yapay olarak bölmek ciddi ihlal sayılabilir; tekrarlanan ihlaller yetkinin geri alınmasına yol açabilir. Bu riskler ithalatçıya aittir, ama doğrudan tedarikçi seçimine yansır: doğrulanmış veri sunamayan üretici, alıcısı için daha yüksek ve daha belirsiz bir yükümlülük demektir.

Ekim 2026 itibarıyla açık konular

• Madde 9 uygulama tasarrufu: Menşe ülkede ödenen karbon fiyatının nasıl kanıtlanıp düşüleceği henüz kesinleşmedi; Komisyon ülke bazında varsayılan karbon fiyatları yayımlamayı da değerlendiriyor.
• Kıyas güncellemesi: 2026-2030 AB ETS kıyaslarına göre güncellenmiş CBAM kıyaslarının 1 Ocak 2027'den itibaren uygulanması öngörülüyor.
• Kapsam genişletme önerisi: Komisyon'un 17 Aralık 2025'te sunduğu, mamul ürünleri ve kaçınma önlemlerini içeren değişiklik önerisi AB yasama organlarında görüşülüyor.
• Varsayılan değerlerin gözden geçirilmesi: Komisyon kılavuzuna göre varsayılan değer tüzüğü en geç 2027'de revize edilecek.

AB'ye ihracatınız için gerçek veriye dayalı, doğrulamaya hazır bir CBAM emisyon raporu kurmak ve müşterilerinizle veri akışını düzenlemek isterseniz CBAM hazırlığı hizmetimize göz atabilirsiniz. Tesisiniz TR ETS kapsamındaysa iki sistemin izleme yapısını Alalëa ile birlikte tek çatı altında kurgulayabilirsiniz; bu konuda ETS hazırlığı sayfamız da yardımcı olur.