CBAM ve Emisyon Ticaret Sistemi Rehberi: AB ve Türkiye

Avrupa'ya çimento, çelik, alüminyum ya da gübre satan bir Türk sanayi şirketi bugün iki ayrı karbon düzenlemesinin kesişiminde duruyor. Birincisi AB'nin sınırda karbon düzenleme mekanizması (CBAM): 1 Ocak 2026'dan itibaren tanımlayıcı (kesin) dönemde ve artık mali sonucu var. İkincisi Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (TR ETS): 7552 sayılı İklim Kanunu ile kuruldu, yönetmeliği 27 Ağustos 2026'da yayımlandı ve pilot dönemi 2026 emisyonlarıyla başladı.

Bu rehber iki sistemi Ekim 2026 itibarıyla resmi belgelere dayanarak özetliyor. Ayrıntılar için kümenin alt rehberlerine bakabilirsiniz: Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi ve CBAM tanımlayıcı dönem.

Ekim 2026 itibarıyla kısa durum özeti

CBAM nedir?

CBAM, AB'ye ithal edilen belirli malların üretiminde ortaya çıkan sera gazı emisyonlarına, AB içindeki üreticinin AB ETS'de ödediği karbon fiyatına eşdeğer bir bedel uygulayan mekanizmadır. Avrupa Komisyonu'nun 15 Ekim 2026 tarihli Soru-Cevap belgesine göre mekanizma, 10 Mayıs 2023 tarihli Tüzük (AB) 2023/956 ile kuruldu ve Ekim 2023 ile Aralık 2025 arasındaki geçiş döneminde yalnız raporlama yükümlülüğüyle uygulandı. Geçiş döneminde ithalatçılar çeyreklik rapor veriyordu ve mali yükümlülük yoktu.

Komisyon'un 26 Şubat 2025'te açıkladığı sadeleştirme paketi, 8 Ekim 2025 tarihli Tüzük (AB) 2025/2083 ile yasalaştı; Komisyon 20 Ekim 2025'te metnin Resmî Gazete'de (OJ) yayımlandığını duyurdu. Komisyon ayrıca 17 Aralık 2025'te CBAM'ın kapsamını mamul ürünlere genişletmeyi ve kaçınmaya karşı önlemleri içeren yeni bir değişiklik önerisi sundu; Soru-Cevap belgesine göre bu öneri Ekim 2026 itibarıyla AB yasama organlarında görüşülüyor ve sonucu kesin değil.

Tanımlayıcı dönemde ne değişti?

• Yetkilendirme: AB'ye CBAM malı ithal etmek için yetkili CBAM beyan sahibi statüsü gerekir. 31 Mart 2026'ya kadar başvuru yapan ithalatçılar, karar çıkana kadar eşiğin üzerinde ithalata devam edebilir (DEHSt).
• 50 ton eşiği: Bir ithalatçının yıllık toplam CBAM malı net kütlesi 50 tonu aşmıyorsa yükümlülük doğmaz. Eşik hidrojen ve elektrik için uygulanmaz.
• Yıllık beyan: Çeyreklik raporlar yerini yıllık beyana bıraktı. Son tarih takip eden yılın 30 Eylül'ü; ilk beyan 30 Eylül 2027'de, 2026 ithalatı için.
• Sertifika: Satışlar 1 Şubat 2027'de ortak merkezi platformda başlar. Sertifika fiyatı 2026 için çeyreklik, 2027'den itibaren haftalık olarak AB ETS açık artırma fiyatlarının ağırlıklı ortalamasıyla belirlenir.

Hangi ürünler kapsamda? Sektörler ve CN kodları

CBAM altı sektörü kapsar. Bir ürünün kapsamda olup olmadığı, sekiz haneli Kombine Nomenklatür (CN) koduna göre CBAM Tüzüğü Ek I'den kontrol edilir. Komisyon'un Ağustos 2026 varsayılan değer dosyasında yer alan dört haneli başlıklar aşağıdadır; her başlığın içinde istisnalar olabileceği için kesin kontrol sekiz hane düzeyinde yapılmalıdır.

Dolaylı emisyon sütunu Komisyon'un 3 numaralı kılavuzuna dayanır: dolaylı emisyonlar yalnız Tüzük Ek II'de listelenmeyen mallar, yani çimento ve gübre için hesaba girer.

AB ithalatçısı ne yapar, Türk ihracatçı ne sağlar?

İthalatçının yükümlülükleri

Yetkili CBAM beyan sahibi her yıl 30 Eylül'e kadar önceki yılın ithalatına ait beyanı CBAM kayıt sistemine girer ve beyan ettiği gömülü emisyona karşılık gelen sertifikaları teslim eder. 2027'den itibaren her çeyrek sonunda (31 Mart, 30 Haziran, 31 Ekim, 31 Aralık), yıl başından beri ithal ettiği malların gömülü emisyonunun en az %50'sine karşılık gelen sertifikayı hesabında bulundurmak zorundadır. Beyanın içeriğinden ve doğrulama raporundan hukuken yalnız beyan sahibi sorumludur.

İhracatçının (üretici tesisin) sağlaması gereken veriler

Komisyon'un AB dışı işletmecilere yönelik 2 numaralı kılavuzu (14 Ağustos 2026) üreticinin şu bilgileri hazırlamasını bekler:

• Tesis sınırları, üretim süreçleri ve üretim rotaları; her süreç için yazılı bir izleme planı.
• Doğrudan emisyonlar (hesaplama ya da ölçüm yöntemiyle) ve süreçler arasındaki ölçülebilir ısı akışları.
• Çimento ve gübre için tüketilen elektrik miktarı ve emisyon faktörü (dolaylı emisyon).
• Satın alınan öncül malların (ör. çelik üreticisi için pik demir ya da yarı mamul) miktarı, menşei ve gömülü emisyonu.
• Ürüne özgü ek parametreler, örneğin çimentoda klinker oranı.
• Tesis AB'de olsaydı alacağı ücretsiz tahsisatı hesaplamak için gereken veri (serbest tahsisat düzeltmesi).
• Varsa, üretim ülkesinde ödenen karbon fiyatına ilişkin bilgi.

Bu veriler, içeriği Yöntem Tüzüğü (AB) 2025/2547 ile standartlaştırılmış işletmeci emisyon raporu ile iletilir; Komisyon'un Excel aracı zorunlu değil ama önerilir. Kılavuz, üreticinin CBAM kayıt sistemindeki işletmeci modülüne (O3CI) kaydolmasını şimdilik gönüllü ama güçlü biçimde öneriyor: veri bir kez yüklenip doğrulandıktan sonra tüm ithalatçılarla paylaşılabiliyor ve ithalatçı yalnız özet bilgiyi görüyor. Kılavuza göre 2027'de sistem, öncül mal tedarik eden üreticiler arasında veri paylaşımına da açılacak. Tedarikçi gözüyle pratik bir okuma için CBAM hazırlığı: tedarikçi perspektifi yazımıza da bakabilirsiniz.

Gömülü emisyonlar: doğrudan, dolaylı ve öncüller

Gömülü emisyon, bir ton ürünün üretim sürecine atfedilen doğrudan emisyonlar, kapsamdaysa dolaylı (elektrik kaynaklı) emisyonlar ve kullanılan öncül malların gömülü emisyonlarının toplamıdır. Komisyon kılavuzu kavramın ürün karbon ayak izine benzediğini, ancak AB ETS kurallarına dayandığı için GHG Protocol ya da ISO 14067 hesaplarından farklılaşabileceğini özellikle belirtiyor. Kurumsal envanteriniz varsa bile CBAM için ayrı bir süreç ve ürün bazlı izleme yapısı gerekir; envanter temelleri için Sera Gazı Envanteri kümesine bakabilirsiniz.

Hesabın özü şudur:

Teslim edilecek sertifika = İthal miktar (t) × [Özgül gömülü emisyon − Özgül gömülü serbest tahsisat] − Menşe ülkede fiilen ödenen karbon fiyatı karşılığı

Bir mal için sonuç negatif çıkarsa sıfır kabul edilir (Komisyon Soru-Cevap, soru 3.7).

Varsayılan değer mi, gerçek veri mi?

Doğrulanmış gerçek veri yoksa ithalatçı, Uygulama Tüzüğü (AB) 2025/2621'deki (20 Temmuz 2026'da kabul edilen 2026/1740 ile düzeltildi) ülkeye özgü varsayılan değerleri kullanır. Bu değerler 2026'da %10, 2027'de %20, 2028'den itibaren %30 oranında artırılarak (gübrede %1) uygulanır. Komisyon, bu artış nedeniyle çoğu durumda gerçek veri kullanmanın daha avantajlı olacağını açıkça yazıyor.

Türk ihracatçı açısından dikkat çekici bir ayrıntı: Komisyon'un Ağustos 2026 bilgilendirme dosyasında Türkiye tablosunda gri klinker ve gri portland çimentosu için ülkeye özgü değer yok ("-" ile gösteriliyor). Bu durumda kurallar gereği "diğer ülkeler ve bölgeler" tablosu kullanılır; o tablo, en yüksek emisyon yoğunluğuna sahip on ihracatçı ülkenin ortalamasına dayanır. Gri portland çimentosu için bu değer 1,440 tCO₂e/t'dir (1,360 doğrudan, 0,080 dolaylı); 2026 artışıyla 1,584 tCO₂e/t'ye çıkar. Aynı dosyada Türkiye için örneğin nervürlü inşaat demiri (CN 7214 20 00) 2,310 tCO₂e/t, işlenmemiş alüminyum (7601) 1,700 tCO₂e/t, susuz amonyak (2814 10 00) 2,270 tCO₂e/t olarak yer alıyor. Dosya bilgilendirme amaçlıdır; hukuken bağlayıcı olan 2026/1740 sayılı tüzükteki değerlerdir.

Adım adım hesap ve bir inşaat demiri örneği için CBAM tanımlayıcı dönem rehberine bakabilirsiniz.

Serbest tahsisat düzeltmesi ve sertifika fiyatı

CBAM yükümlülüğü, AB'li bir üreticinin aynı ürün için alacağı ücretsiz tahsisat kadar azaltılır. Bu düzeltme Uygulama Tüzüğü (AB) 2025/2620'deki CBAM kıyas değerleriyle hesaplanır ve AB ETS Direktifi'ndeki CBAM faktörü ile çarpılır. Faktör, AB ETS'de CBAM sektörlerine verilen ücretsiz tahsisatın 2034'e kadar kademeli olarak kaldırılmasını yansıtır. DEHSt'in yayımladığı oranlar:

Yani 2026'da gömülü emisyonun büyük kısmı serbest tahsisat düzeltmesiyle dengelenirken, düzeltme her yıl küçülür ve net yükümlülük büyür. Kıyas değerleri iki sütunda verilir: gerçek veriyle hesapta süreç bazlı A sütunu, varsayılan değerle hesapta öncülleri de içeren B sütunu kullanılır. Komisyon, 2026-2030 dönemi için kesinleşen AB ETS kıyaslarına göre güncellenmiş CBAM kıyaslarının 1 Ocak 2027'den itibaren ithal edilen mallara uygulanmasını öngörüyor.

Sertifika fiyatı Komisyon tarafından AB ETS açık artırma takas fiyatlarının hacim ağırlıklı ortalaması olarak hesaplanır. 2026 ithalatı için dört çeyreklik fiyat ilan edilir (7 Nisan 2026, 6 Temmuz 2026, 5 Ekim 2026 ve 4 Ocak 2027); 2027'den itibaren fiyat haftalık yayımlanır. Bu rehberde fiyat tahmini yapmıyoruz; güncel değerler Komisyon'un sertifika fiyatı sayfasında yer alır.

Doğrulama: kim, ne zaman?

Tanımlayıcı dönemde doğrulama yalnız gerçek veri kullanılıyorsa gerekir; varsayılan değer doğrulanmaz. Gerçek verinin beyanda kullanılabilmesi için, AB'deki bir ulusal akreditasyon kurumundan ilgili sektör için akreditasyon almış bir doğrulayıcının olumlu raporu gerekir. Komisyon, ilk CBAM akreditasyonlarının Eylül 2026 civarında verilmesini beklediğini ve doğrulama işlerinin 2027 başında yoğunlaşacağını belirtiyor. Kural çerçevesi Uygulama Tüzüğü (AB) 2025/2546 (doğrulama ilkeleri) ve Yetki Devrine Dayanan Tüzük (AB) 2025/2551 (akreditasyon) ile çiziliyor. Doğrulama sürecinde nelere bakıldığını merak ediyorsanız emisyon doğrulamasında ilk bakılan 10 şey yazımız iyi bir başlangıç.

Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi: İklim Kanunu ile gelen yapı

7552 sayılı İklim Kanunu 2 Temmuz 2025'te kabul edildi, 9 Temmuz 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Kanunun 9. maddesi ETS'nin İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından kurulacağını, kapsamdaki işletmelerin sera gazı emisyon izni alacağını ve doğrulanmış yıllık emisyonları kadar tahsisat teslim edeceğini düzenler. Ücretsiz tahsisat, tarihsel emisyonlar ya da kıyas değerleri esas alınarak verilebilir. Kanun ayrıca Türkiye gümrük bölgesine ithal edilen mallar için de bir sınırda karbon düzenleme mekanizması (SKDM) kurulabileceğini ve usul ve esaslarının Ticaret Bakanlığınca belirleneceğini öngörüyor; bu mekanizmaya ilişkin bir düzenlemeye Ekim 2026 itibarıyla rastlamadık.

Pilot dönem

Kanunun geçici 1. maddesi ETS'nin önce pilot dönemle başlamasını ve pilot dönemde idari para cezalarının %80 indirimli uygulanmasını öngörüyor. Karbon Piyasası Kurulu'nun 3 Eylül 2026'da duyurulan KPK/2026/1 kararları ve 1 Ekim 2026'da yayımlanan usul ve esaslara göre:

• Pilot dönem 2026 ve 2027 sistem yıllarının emisyonlarını kapsar.
• 2026'da yalnız raporlama yapılır; gönüllü tamamlayıcı tahsisat fiyatı mekanizması dışında teslim yükümlülüğü yoktur.
• 2027 emisyonları için teslim son tarihi 2028 Kasım ayının son iş günüdür.
• 2027 için ücretsiz tahsisat oranı, kıyas değeri yöntemiyle %100 uygulanır.

Kimler kapsamda?

ETS Yönetmeliği tesisleri kurulu kapasiteye göre ihtiyatlı hesaplanan yıllık emisyona göre sınıflandırır: Kategori A 50.000 tCO₂e ve altı, Kategori B 50.000 ile 500.000 tCO₂e arası, Kategori C 500.000 tCO₂e üzeri. ETS B ve C kategorisindeki tesisleri kapsar. Pilot dönem ise bu tesislerden elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre sektörlerinde faaliyet gösterenlerle sınırlı. Dikkat edilirse bu liste, CBAM'ın kapsadığı sektörlerle büyük ölçüde örtüşüyor.

MRV temeli

Türkiye'de sera gazı izleme yükümlülüğü yeni değil: 17 Mayıs 2014 tarihli Sera Gazı Emisyonlarının Takibi Hakkında Yönetmelik ile başlayan izleme, raporlama ve doğrulama (MRV) düzeni, yeni ETS Yönetmeliği ile yürürlükten kaldırılıp bu yönetmeliğin içine taşındı. Temel kurallar aynı mantıkla sürüyor: onaylı izleme planı, her yıl 30 Nisan'a kadar doğrulanmış emisyon raporu, MEDAS üzerinden atanan doğrulayıcı. Pilot döneme özgü yeni belgeler ise İzleme Metodolojisi Planı (İMP) ve Faaliyet Seviyesi Raporu'dur (FSR). İlk İMP'lerin teslim süresi 14 Ekim 2026 tarihli duyuruyla 27 Ocak 2027'ye uzatıldı.

Tüm ayrıntılar, takvim ve yaptırımlar için Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi rehberine geçebilirsiniz.

CBAM ile TR ETS nerede kesişiyor?

İki sistemin bağlantısı CBAM Tüzüğü'nün 9. maddesindedir: yetkili beyan sahibi, menşe ülkede fiilen ödenmiş karbon fiyatı kadar sertifika sayısında indirim talep edebilir. Komisyon'un Soru-Cevap belgesi iki önemli sınır koyuyor:

1. Fiyatın iade edilmemiş ya da telafi edilmemiş olması gerekir. Bir ETS'de verilen ücretsiz tahsisat bu tür bir telafi sayılır ve düşümden çıkarılır.
2. Kanıtın türü, bağımsız kişi tarafından onaylanması ve tutarın ürüne nasıl atfedileceği bir uygulama tasarrufuyla belirlenecek. Komisyon bu tasarrufu 2026'da kabul etmeyi planladığını yazıyor; Ekim 2026 itibarıyla Komisyon'un mevzuat sayfasında kabul edilmiş bir metin yok. Komisyon ayrıca karbon fiyatı uygulayan ülkeler için "varsayılan karbon fiyatları" yayımlamayı değerlendiriyor.

TR ETS pilot döneminde %100 ücretsiz tahsisat oranı uygulanacağı düşünüldüğünde, ortalama bir tesis için düşülebilecek fiili karbon fiyatının sınırlı kalması olasıdır. Kıyas değerinin üzerinde emisyon yoğunluğuna sahip tesisler ise açık kalan kısım için tahsisat satın alacak. Bu konunun ihracatçı açısından nasıl okunması gerektiğini CBAM ve TR ETS: ihracatçı için iki karbon fiyatı başlıklı analiz yazımızda ele aldık.

Şimdi ne yapmalı?

1. Ürün ve CN kodu eşlemesi: AB'ye satılan her ürünü sekiz haneli CN koduyla Ek I'e karşı kontrol edin; öncül mal olarak satılan ürünleri de unutmayın.
2. Tek veri altyapısı: TR ETS izleme planı, İMP ve CBAM izleme planı aynı ölçüm noktalarını, yakıt ve malzeme akışlarını kullanır. Bunları ayrı ekiplerin ayrı tablolarında değil, tek bir veri modelinde kurun.
3. Varsayılan değerle karşılaştırma: Ürünleriniz için Türkiye varsayılan değerini (ya da "diğer ülkeler" değerini) kendi gerçek yoğunluğunuzla kıyaslayın. Fark büyükse doğrulanmış gerçek veri ticari bir gerekliliktir.
4. Doğrulayıcı planlaması: CBAM için AB akreditasyonlu, TR ETS için TÜRKAK akreditasyonlu doğrulayıcı gerekir. Takvimleri birlikte planlayın.
5. AB müşterileriyle veri sözleşmesi: Hangi veriyi, hangi şablonla, hangi gizlilik düzeyinde, hangi tarihte paylaşacağınızı yazılı hale getirin; O3CI kaydını değerlendirin.
6. Karbon fiyatı kayıtları: TR ETS'de yapılacak her teslim ve satın alma için ürün bazına atfedilebilir, belgelenmiş kayıt tutun; Madde 9 kuralları kesinleştiğinde bu kayıtlar gerekecek.

Bu kümedeki rehberler

• Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (TR ETS): pilot dönem, kapsam ve yükümlülükler
• CBAM tanımlayıcı dönem: 2026 beyanı, sertifikalar ve gömülü emisyon hesabı

CBAM verinizi hazırlamak, varsayılan değerle gerçek veri arasındaki farkı ölçmek ve AB müşterilerinize doğrulanabilir bir emisyon raporu sunmak için CBAM hazırlığı hizmetimize; TR ETS izleme planı, İMP ve FSR süreçleri için ETS hazırlığı hizmetimize göz atabilirsiniz. Alalëa olarak iki sistemin veri ihtiyacını tek bir izleme yapısında birleştirmeyi öneriyoruz.