SBTi Doğrulama Süreci: Takvim, İnceleme Kapsamı ve Sonrası

SBTi doğrulaması (validation), hedeflerinizin standart kriterlerine uygunluğunun bağımsız biçimde değerlendirilmesidir. V2.0 ile birlikte süreç yeni bir takvim yapısına, yeni bir kanıt listesine ve doğrulamadan sonra devam eden bir döngüye kavuştu. Bu rehber, SBTi Services'in Ekim 2026'da yayımladığı V2.0 doğrulama prosedürlerini, doğrulama takvimini ve doğrulama standart işletim prosedürünü (SOP) esas alır.

Başvuru paketinin nasıl hazırlanacağı SBTi hedef belirleme adım adım rehberinde, genel çerçeve SBTi rehberinde anlatılıyor.

Kim doğrular, nasıl doğrular?

Standardı SBTi yazar; hedefleri bağlı şirketi SBTi Services doğrular. SBTi Services tarafsızlığı korumak için danışmanlık hizmeti vermez. Her başvuruya bir ekip atanır:

• Lead Reviewer: Başvuruyu inceler, soruları iletir, öneriyi hazırlar. Son iki yıl içinde o şirket için çalışmış olamaz.
• Peer Reviewer: Olağan takvimde Lead Reviewer'ın değerlendirmesini ikinci kez inceler.
• Validation Management Representative: Öneriyi gözden geçirip nihai kararı verir.

Şirket, tarafsızlığın risk altında olduğunu düşünürse doğrulama takviminin gönderilmesinden itibaren beş iş günü içinde gerekçeli olarak ekip değişikliği isteyebilir.

Tüm doğrulama faaliyetleri uzaktan yürütülür. SOP'ye göre hedef doğrulaması sınırlı güvence (limited assurance) yaklaşımıyla yapılır ve sonunda bir Doğrulama Beyanı (Validation Statement) düzenlenir. Ancak standart açıkça belirtir: ne SBTi ne de SBTi Services şirketin emisyon verisini bağımsız olarak doğrular. Verinin doğruluğu şirketin ve kullandığı güvence sağlayıcının sorumluluğundadır.

Başlamadan önce: kayıt ve uygunluk

V2.0 doğrulamaları 1 Şubat 2027'de açılır. Başvuru yapabilmek için önce SBTi Services Doğrulama Portalı'nda kaydın tamamlanması ve kabul edilmesi gerekir. Kayıtta şirket kategorisi belirlenir ve doğrulama türü bu bilgiye göre atanır. Başvurular sözleşme aşamasıyla birlikte portal üzerinden ilerler.

V2.0 başvurusu için iki önemli sınır var:

• Finans kuruluşu sektöründeki şirketler Şubat 2027'de V2.0'a göre başvuru yapamaz; ilgili standart revize edilene kadar beklenir.
• Bir SBTi Sektör Standardına göre hedef belirlemesi gereken şirketler için V2.0 doğrulama türü, sektör standartları V2.0 ile uyumlu hale getirilene kadar açılmaz. SBTi Services bu şirketleri o zamana kadar V1.3.1 ve ilgili sektör standardıyla başvurmaya teşvik eder.

Doğrulama türleri ve takvimler

Takvim seçimi kuralı: Kategori A şirketler olağan takvimi (regular schedule) izler. Yıllık cirosu 25 milyon avroyu aşan, kapsam 3 ya da sektöre özel hedef sunan veya daha kapsamlı bir süreç isteyen Kategori B şirketler de olağan takvime girer. Yalnız kapsam 1 ve 2 sektörler arası hedef belirleyen Kategori B şirketler odaklı takvimi (focused schedule) seçebilir.

Aşama aşama olağan takvim

Her iki takvim de üç aşamadan oluşur: Değerlendirme (Assessment), Ek Değerlendirme (Evaluation) ve Karar (Decision). Olağan takvimde iş günü bazında akış şöyledir:

Hazırlık: Lead Reviewer başlangıçtan en az 10 iş günü önce şirkete ulaşır ve takvimi paylaşır. Şirketin nihai belgeleri başlangıçtan en az 5 iş günü önce yüklemiş olması beklenir.

Değerlendirme aşaması (1-30. gün):

• 1. gün: İlk soru turu.
• 4-7. gün: 60 dakikalık ilk doğrulama görüşmesi.
• 10. gün sonu: İlk tur yanıtları.
• 12-14. gün: Peer Reviewer incelemesi.
• 15. gün: İkinci tur sorular; 21. gün sonu yanıtlar.
• 23. gün: Üçüncü tur sorular; 29. gün sonu yanıtlar.
• 30. gün: Lead Reviewer, Ek Değerlendirme aşamasına gerek olup olmadığına karar verir.

Ek Değerlendirme aşaması (31-44. gün): Açık sorular kaldıysa ara rapor gönderilir, isteğe bağlı 30 dakikalık ara görüşme yapılır ve tüm açık noktalar 44. gün sonuna kadar kapatılır. Bu aşamada yeni sorular da gelebilir.

Karar aşaması (45-55. gün): Lead ve Peer Reviewer son incelemeyi yapar, öneri Validation Management Representative'e iletilir. Ek bilgi gerekirse beşinci soru turu açılır ve şirkete 5 iş günü süre verilir. Nihai karar ve kapanış raporu 55. gün sonunda iletilir.

Odaklı takvimde aynı akış sıkıştırılmış haliyle işler: ilk yanıtlar 5. gün, ikinci yanıtlar 11. gün, açık noktalar en geç 17. gün kapanır ve karar 30. gün iletilir.

Bu takvimin pratik anlamı şudur: yanıt süreleri birkaç iş günüdür. Envanter hesaplarına, güvence denetçisine ve yönetim onayına bu sürelerde ulaşamayan bir ekip dosyayı riske atar. SOP, belirlenen sürelerin kaçırılmasının reddedilmeye yol açabileceğini açıkça yazar.

Değerlendiriciler neye bakar?

SBTi Services'in V2.0 doğrulama prosedürleri inceleme kapsamını listeler. Kapsam 1, 2 ve 3 hedefi sunan bir şirkette başlıca kontrol başlıkları:

• Geçiş planının varlığı ve gerekli unsurları içermesi.
• Organizasyonel ve operasyonel sınırın doğru uygulanması.
• Şirket profili ve iş faaliyetleri.
• Uygun hedef baz yılı kullanımı.
• Sera gazı envanteri ve emisyonların kapsamlara doğru dağılımı (Kategori A için bu kontrolün kapsamı ileride yayımlanacak Güvence El Kitabı ile netleşecek).
• Kategori A için üçüncü taraf güvence beyanları ve EIA emisyon verisi.
• Elektrik tüketimi ve düşük karbonlu elektrik verisi.
• Biyoenerji emisyonlarının doğru raporlanması.
• Veri boşlukları ve sınırlamalar.
• Hedef metrik, yöntem ve yollarının doğru seçimi.
• Kapsam 3 hedef sınırı hariç tutmalarının doğru raporlanması.
• Hedef bağımlılıkları.
• Asgari kanıt gereklilikleri (Minimum Evidence Required, MER) ile uyum.
• İddia ve iletişimin SBTi İddia Politikası ile uyumu.

SOP ayrıca değerlendiricilerin başvuruyu şirketin kamuya açık belgeleriyle (sürdürülebilirlik raporu, finansal rapor, doğrulanmış emisyon raporu) ve aynı sektördeki şirketlerle karşılaştırdığını belirtir. Sık konuşulan konular GHG muhasebe yöntemleri, varsayımlar, veri yorumu ve seçilen hedef yöntemleridir.

Hangi kanıtlar istenir?

İlk doğrulamada istenen destekleyici belgeler kategoriye göre değişir. Tüm şirketlerden beklenenler: en üst yönetişim organının hedeflerin sorumluluğunu üstlendiğini gösteren tarihli belge, imzalı yönetişim yapısı, imzalı gözden geçirme ve ilerleme raporlama politikaları, geçiş planı ve stratejiye entegrasyon kanıtı, şirket yapısı belgesi, GHG Protocol uyumunu gösteren tarihli belge ve düşük karbonlu elektrik verisi. Kategori A şirketler ayrıca üçüncü taraf güvence beyanı sunar. Yeniden hesaplama yapan şirketler iç yeniden hesaplama politikasını, kategori 11 istisnası isteyenler istisna talep formunu ekler.

MER'e göre örneğin yönetim kurulu sorumluluğu için yönetim kurulu tutanağı, komite görev tanımı ya da resmi karar; yönetişim beyanı için ise onay sürecini ve organizasyon şemasını içeren, imzalı ve tarihli bir belge kabul edilir. Belgeler formda sayfa numarasıyla referans verilmelidir.

Dosyalar nerede takılır?

Doğrulama belgelerindeki kontrol listesine bakınca en riskli alanlar kendiliğinden ortaya çıkar:

1. Envanter eksikliği: Bir gaz grubunun ya da kapsam 3 kategorisinin eksik olması, ulaşımın kuyudan tekerleğe hesaplanmaması, V2.0'da artık izin verilmeyen hariç tutmaların envanterde kalması.
2. Kamuya açık bilgiyle tutarsızlık: Sürdürülebilirlik raporundaki rakamla başvurudaki rakamın uyuşmaması.
3. Sınır gerekçesinin zayıf olması: İştirak düzeyinde hedef kurulurken bunun emisyon kaynaklarını dışarıda bırakmadığının gösterilememesi.
4. Hariç tutmaların belgelenmemesi: Kapsam 3 hariç tutmalarında koşulun, tutarın ve azaltım eyleminin eksik kalması.
5. Tarihsiz ya da imzasız yönetişim belgeleri.
6. Geçiş planında eksik unsur: Özellikle varsayımlar ve dış bağımlılıklar ile EIA planı.
7. Güvence kapsamının dar kalması: Kategori A'da güvencenin yalnız kapsam 1 ve 2'yi kapsaması; standart kapsam 3'ü, LCE hesabını ve hedef metriklerini de ister.
8. Süre kaçırma: Yanıt sürelerine uyulamaması.

Denetim tarafında ilk bakılan noktalar için emisyon doğrulamasında ilk bakılan 10 şey, sahadaki tipik hatalar için SBTi hedefleri neden geri çekiliyor yazılarımıza bakabilirsiniz.

Karar

Karar iki biçimde olur:

• Onay: Hedefler tüm SBTi gerekliliklerini karşılar.
• Ret: Hedefler gereklilikleri karşılamaz, sorunlar çözülmemiştir ya da şirket Lead Reviewer'ın süresini kaçırmıştır.

Şirket süreci yazılı olarak kendisi de durdurabilir. Taahhüdü olan bir şirket bu durumda taahhüdünü de geri çekerse panodaki statüsü "Removed" olur. Karara itiraz için SBTi Services'in şikâyet ve itiraz prosedürleri kullanılabilir.

Doğrulamadan sonra

Açıklama ve pano

• Onaylanan hedefler doğrulama kararından itibaren altı ay içinde duyurulmalıdır. Yayımlamama tercih edilirse hedefler geçerliliğini yitirir ve yeniden başvuru gerekir.
• V2.0'da hedef bilgileri, envanter bilgileri ve güvence seviyesi doğrulamadan sonraki ilk raporlama döngüsünde raporlanır; SBTi panosunda gösterilmeleri için altı ay içinde onay verilir.
• Kategori A şirketler geçiş planını doğrulamadan sonraki 15 ay içinde yayımlar.
• V2.0 iletişimi, hazırlığı süren SBTi İddia Politikası'na (Claims Policy) tabidir. Kurallara aykırı ya da yanıltıcı iletişim, panoda "Target Inactive" statüsüne yol açabilir.

Yıllık raporlama

V2.0'da şirketler doğrulamadan sonraki ilk raporlama döngüsünden itibaren her yıl şunları açıklar: raporlama dönemi, her hedef için ayrı ilerleme, kapsam 1 ve 2 emisyonları, faaliyet, havuz ya da sektör düzeyinde alınan eylemler, ilerlemeyi engelleyen önemli bariyerler ve bunlara karşı eylemler, envanterin güvence durumu. Kapsam 3 envanterinin de yıllık raporlanması tavsiye edilir.

Yeniden hesaplama ve hedef revizyonu

Hedef baz yılı envanteri şu olaylarda yeniden değerlendirilir: birleşme, devralma ya da elden çıkarma gibi sınır değişiklikleri; konsolidasyon yaklaşımı değişikliği; emisyonların kapsamlar ya da kapsam 3 kategorileri arasında kayması. Yöntem değişiklikleri, veri kalitesi iyileştirmeleri ve hatalar döngü sonunda değerlendirilir. Bu değişikliklerin toplam etkisi herhangi bir kapsamın baz yılı emisyonunda yüzde 5 ya da daha fazla değişim yaratıyorsa yeniden hesaplama zorunludur; kapsam 3'te bir kategorinin yüzde 5 eşiğini geçmesi ya da altına düşmesi de kontrol edilir. Yeniden hesaplanan envanter SBTi'ye sunulur, Kategori A'da güvence alınır. Hedefler artık standarda uymuyorsa revize edilip yeniden doğrulamaya sunulur.

Döngü sonu ve yeni döngü

V2.0'da zorunlu beş yıllık gözden geçirme kaldırıldı, yerine döngü yapısı geldi. Her 5 yıllık döngünün sonunda şirket ilerlemesini değerlendirir; Kategori A'da bu değerlendirmenin veri ve hesapları bağımsız güvenceden geçer. Döngü sonu değerlendirmesi hedef süresinin bitiminden itibaren 12 ay içinde tamamlanır. Bir sonraki döngünün hedefleri, önceki hedeflerin bitiminden en erken 24 ay önce, en geç 12 ay sonra doğrulamaya sunulur. SBTi, ilk V2.0 döngüsünden sonra yeniden doğrulama için asgari ilerleme kriterleri getirmeyi planlıyor.

V1 hedefleri için geçerli kurallar

V1.3.1 ya da Yakın Vadeli Kriterler kapsamındaki mevcut hedeflerde iki tarih izlenir:

• Hedef yılı: Yeni hedef başvurusu, hedef yılını izleyen yılın sonuna kadar yapılır. Örneğin hedef yılı 2026 ise son tarih 31 Aralık 2027'dir.
• Zorunlu beş yıllık gözden geçirme: Tetikleme tarihinden itibaren altı ay içinde tamamlanır; yeni hedef gerekiyorsa 12 ay içinde sunulur.

SBTi'nin Ekim 2026 tarihli statü belgesine göre hedef yılından sonra en az bir yıl geçmesine rağmen yeni hedef sunulmazsa ya da gözden geçirme sonucundaki süre kaçırılırsa ilgili hedef panoda "Target Expired" olarak görünür. Bu statü yalnız süresi geçen hedefe uygulanır; ancak kalan hedeflerin güncel kriterleri hâlâ karşılayıp karşılamadığını değerlendirmek şirketin sorumluluğundadır.

Değerlendirici ile danışman arasındaki fark

SBTi Services'in doğrulama takvimi belgesi, görüşmelerin danışmanlık niteliği taşımadığını açıkça yazar: Lead Reviewer yalnız kriterlere uygunsuzluklar hakkında yönlendirme yapar, örneğin işletme için en uygun hedef yönteminin seçilmesi gibi stratejik kararlarda tavsiye vermez. Yöntem seçimi, envanterin güvenceye hazırlanması, kanıt dosyasının kurulması ve kısa yanıt sürelerinde soruların yönetilmesi şirketin işidir.

Alalëa, SBTi Sertifikalı Uzman Göker Avcı ile bu hazırlığın tamamını yürütür. Doğrulama takviminize göre bir hazırlık planı çıkarmak için SBTi hedef belirleme hizmetimize göz atabilir ya da bize ulaşabilirsiniz.