SBTi Hedef Belirleme Adım Adım: V2.0'a Göre Hedef Nasıl Kurulur?

Bu rehber, SBTi Kurumsal Net-Zero Standardı V2.0'a (Corporate Net-Zero Standard V2.0) göre bilimsel temelli bir hedefin nasıl kurulacağını sırasıyla anlatır. V2.0 doğrulamaları 1 Şubat 2027'de açılıyor; o tarihe kadar başvurular V1.3.1 ile yapılıyor. Hangi sürümle ilerleyeceğinize henüz karar vermediyseniz önce V2 ile neler değişti sayfasına göz atın. Genel çerçeve için SBTi rehberi başlangıç noktasıdır.

Aşağıdaki adımların her biri, SBTi'nin Haziran 2026'da yayımladığı "How to set targets" akış şemasını ve SBTi Services'in Ekim 2026'da yayımladığı ön başvuru kaynaklarını izler. Bu kaynakların bir kısmı "ön" (preliminary) statüsündedir; nihai sürümler V2.0 doğrulamaları açılmadan önce yayımlanacaktır.

Adım 1: Kayıt ve şirket kategorisi

V2.0'da süreç SBTi Services'e kayıtla başlar. Kayıtta şirketin hedef koymaya uygun olup olmadığı ve Kategori A ya da Kategori B olduğu belirlenir. Kategori doğrulamada yeniden teyit edilir ve 5 yıllık hedef döngüsü boyunca sabit kalır.

Hesaplarken dört kurala dikkat edin:

• Coğrafya nihai ana şirketin kurulduğu ülkeye göre, Dünya Bankası gelir gruplarıyla belirlenir. Dünya Bankası'nın 2027 mali yılı sınıflandırmasında Türkiye üst-orta gelir grubundadır; Türkiye'de kurulu bir ana şirket için yalnız ilk satır geçerlidir.
• Konsolide rakamlar: Hedef bir iştirak düzeyinde kurulsa bile eşikler grubun tamamına göre hesaplanır.
• İki yıl ortalaması: Son iki finansal tablonun ortalaması alınır. Raporlama para birimi avro değilse rakamlar avroya çevrilir.
• Emisyon eşiği fiziksel envantere göre değerlendirilir.

Kategori neyi değiştirir? Kategori A şirketler kapsam 3 hedefi koyar, baz yılı verisine bağımsız güvence alır, geçiş planını yayımlar ve emisyon yoğun faaliyetleri raporlar. Kategori B için bunlar isteğe bağlıdır.

Bu aşamada bir sektör standardının uygulanıp uygulanmadığı da kontrol edilir. SBTi Services'in ön başvuru formu, örneğin orman, arazi ve tarım (FLAG) emisyonları FLAG dışı bir sektördeki şirket için toplam kapsam 1, 2 ve 3'ün yüzde 20'sine ulaşıyorsa FLAG hedefini zorunlu sayar. FLAG tarafı için FLAG emisyon hizmetimize bakabilirsiniz.

Adım 2: Organizasyonel ve operasyonel sınır

Sınır GHG Protocol'deki üç yaklaşımdan biriyle (öz sermaye payı, finansal kontrol, operasyonel kontrol) ya da bir mevzuat bunu gerektiriyorsa o mevzuata göre çizilir. V2.0'ın varsayılanı ana şirket düzeyidir ve tüm iştiraklerin sınıra girmesi gerekir. Bir iştirak ayrı bir iş olarak faaliyet gösteriyorsa kendi hedefini kurabilir, ancak bunun önemli emisyon kaynaklarını dışarıda bırakmak ya da daha kolay bir iş kolunu seçmek için yapılmadığını belgelemesi gerekir. İştirakler ana şirketin tam ticari unvanını bildirir.

Sınır seçimindeki farklar için organizasyonel ve operasyonel sınır rehberine bakabilirsiniz.

Adım 3: Hedef baz yılı ve envanter

V2.0'ın temel yeniliklerinden biri burada. V1.3.1'de 2015 ve sonrası bir yıl baz yılı olabiliyordu. V2.0'da her döngünün hedef baz yılı (target base year), kapsamlı verisi olan en güncel yıldır. SBTi bunun bir sıfırlama değil, yolculuğun devamı olduğunu vurgular: sonraki döngülerde de sürekli ilerleme beklenir. Hedef baz yılı ile envanter baz yılı aynı şey değildir; envanter baz yılı kavramı için baz yılı seçimi ve yeniden hesaplama rehberine bakın.

Hedef baz yılı envanterinde aranan başlıca şartlar:

• GHG Protocol standartlarının en güncel sürümlerine uygunluk.
• Kioto Protokolü'ndeki yedi gaz grubunun tamamı: CO₂, CH₄, N₂O, SF₆, NF₃, HFC'ler ve PFC'ler.
• Kategori A için kapsam 3'ün kategori bazında dökümü; GHG Protocol kapsam 3 standardındaki asgari sınırlar.
• Tüm ulaşım kaynaklı kapsam 3 emisyonlarının kuyudan tekerleğe (well-to-wheel) bazda hesaplanması.
• Envanter hariç tutması yok. V1.3.1'deki yüzde 5'lik hariç tutma hakkı V2.0'da kalktı.
• FLAG emisyonları, biyoenerji emisyonları ile biyojenik ve teknolojik giderimlerin GHG Protocol Arazi Sektörü ve Giderimler Standardı'na (LSRS) göre ayrı raporlanması.
• Toplam elektrik tüketimi ve bunun ne kadarının düşük karbonlu elektrik (LCE) olduğu.
• Önemli veri boşlukları, tahminler ve yaklaşık veriler.

Envanter fiziksel envanterdir. Fiziksel envantere yansımayan eylemler ve piyasa araçları ayrıca raporlanır. Kapsam bazında temel kavramlar için kapsam 1, 2 ve 3 rehberine bakabilirsiniz.

Emisyon yoğun faaliyetler (Kategori A)

Kategori A şirketler standardın Ek tablosundaki emisyon yoğun faaliyetleri (emissions-intensive activities, EIA) değer zincirlerinde tarar ve kapsam 3 emisyonlarını hesaplar. Kapsam 3'ün yüzde 5'ini aşan bir EIA önemli sayılır ve hangi kategoride raporlandığına bakılmaksızın ayrıca raporlanır. Analiz yapılmadan "bizde yok" denemez.

Güvence (Kategori A)

Kategori A şirketler hedef baz yılı envanterini (kapsam 1, 2 ve 3), LCE hesabını, önemli EIA emisyonlarını ve hedefte kullanılan diğer metrikleri akredite bağımsız bir üçüncü tarafa en az sınırlı güvence (limited assurance) seviyesinde denetletir. Pratikte bu, güvence denetiminin hedef tasarımından önce planlanması anlamına gelir. Doğrulamaya hazırlıkta denetçinin ilk baktığı noktalar için emisyon doğrulamasında ilk bakılan 10 şey yazımız yol gösterir.

Adım 4: Kapsam 1 hedefi

Yakın vadeli kapsam 1 hedefi kapsam 1 emisyonlarının yüzde 100'ünü kapsar. Seçenekler:

Birden fazla kapsam 1 hedefi kurulursa bunlar iletişim amacıyla tek bir kapsam 1 hedefinde toplanır. Hedef aracı mutlak azaltımda yalnız kapsanan baz yılı emisyonlarını, yoğunluk yönteminde ayrıca üretim miktarı, bölge ve üretim projeksiyonunu, varlık dönüşümünde ise varlık bazında emisyon ve dönüşüm yıllarını ister.

Adım 5: Kapsam 2 hedefi

Kapsam 2 hedefi de ayrı kurulur ve kapsam 2'nin yüzde 100'ünü kapsar. Hedefin iddia düzeyi konum bazlı (location-based) envantere göre hesaplanır. İki seçenek vardır:

• Düşük karbonlu elektrik uyum hedefi: Düşük karbonlu elektrik payının doğrusal artışı.
• Mutlak kapsam 2 azaltımı: Isı, buhar ve soğutma emisyonları için bu seçenek kullanılır.

Kategori A şirketler hedef dönemi için elektrik tüketim projeksiyonu sunar. Ortalama yıllık tüketim artışı yüzde 20'yi aşıyorsa mutlak emisyon hedefi zorunludur. Hedef aracı bölge (gelişmiş ya da gelişmekte olan ekonomi), kapsanan baz yılı emisyonları ve LCE seçeneğinde baz yılındaki düşük karbonlu payı ister.

Hedefin uygulanmasında piyasa araçları kullanılabilir; ancak teslim bölgesi, santral yaşı (genel kural olarak en fazla 15 yıl) ve en fazla 12 aylık eşleştirme gibi kriterlere uymaları gerekir. Raporlama tarafı için piyasa bazlı ve konum bazlı kapsam 2 raporlama yazımıza bakabilirsiniz.

Adım 6: Kapsam 3 hedefi

Kapsam 3 kurgusu V2.0'ın en çok emek isteyen kısmıdır. Sırayla:

1. Önemli kategorileri belirleyin. Kategori 1-14 toplamının yüzde 5 ya da fazlasını oluşturan her kategori hedef sınırına girer. Asgari sınırın dışında kalan isteğe bağlı emisyonlar bu hesapta kullanılmaz.

2. Hariç tutmaları değerlendirin. Önemli kategori içinde bile şu emisyonlar gerekçesiyle hariç tutulabilir: kategori 1 ve 2'de ikinci el mallar; kapsam 1 ya da 2 hedeflerindeki enerji azaltımıyla ele alınan kategori 3; kategori 7'nin tamamı; kategori 8, 9, 10 ve 14'te şirketin sözleşmesel ya da pratik etkisinin olmadığı tanımlı durumlar. Her biri için koşul, tutar ve yüzde ile azaltım eylemleri raporlanır.

3. Yaklaşımı seçin. Üç seçenek vardır:

Tedarikçi uyumunda harcama ya da emisyon, müşteri uyumunda gelir ya da emisyon bazı seçilir; finansal metrik kullanılırsa harcama ve gelir için ayrı hedefler kurulur. Haziran 2026'da kamuoyu görüşüne açılan yol tanımı taslağında, kapsam 1, 2 ve önemli kapsam 3 emisyonlarını kapsayan bilimsel temelli yakın vadeli hedefi olan bir tedarikçi (Kategori B için kapsam 1 ve 2) "dönüşümde" sayılır.

Kategori 11'de (satılan ürünlerin kullanımı) hiçbir aşağı akış seçeneği uygulanamıyorsa, eşdeğer miktarda emisyon başka bir kategoride ele alınabilir ya da istisna talep edilebilir. İstisna; uzun vadeli kategori 11 hedefi, doğrulama anında geçiş planına eklenmiş bir eylem planı ve yıllık raporlama şartına bağlıdır.

Uzun vadeli kapsam 3 hedefi tüm şirketler için isteğe bağlıdır; konursa kapsam 3'ün yüzde 100'ünü kapsar. Kapsam 3 envanterine yeni başlıyorsanız kapsam 3 kategorileri rehberi ve kapsam 3 çalışmasına nereden başlanır yazımız iyi bir giriş sunar.

Adım 7: Hedef zaman çerçevesi ve ifadesi

V2.0'da yakın vadeli hedef, başvuru anındaki en güncel raporlama döneminin başından itibaren 5 yıllık bir dönemi kapsar. V2.0 altındaki ilk doğrulamada iş ya da raporlama döngüsüne uymak için daha kısa bir dönem seçilebilir. Sonraki döngüler önceki hedef yılını izleyen yıldan başlar. Uzun vadeli hedefler en geç 2050'yi hedef alır.

Hedef ifadesini (target language) V2.0'da hedef belirleme aracı üretir. Kamuya açıklanacak hedef bilgisinde standardın istediği unsurlar şunlardır: hedef türü, yöntem ve metrik, kapsam ve kapsam 3 kategorileri, kapsama oranı, gerekçeli hariç tutmalar, hedef baz yılı ve değeri, hedef yılı, hedef değeri ve hedef yılı için öngörülen emisyonlar. Kurgunun mantığını göstermek için yalnız örnek amaçlı bir yapı:

Örnek yapı (örnek değer; yıllar ve oran temsilidir, gerçek bir hedef değildir): "[Şirket], kapsam 1 sera gazı emisyonlarını 2025 hedef baz yılına göre 2030'a kadar yüzde [X] azaltmayı taahhüt eder."

İletişim için birkaç kural:

• Aynı metriği kullanan hedefler kapsam içinde ya da kapsamlar arasında toplanarak duyurulabilir; ilerleme yine her hedef için ayrı izlenir.
• Birden çok kapsam 3 hedefi tek bir "headline ambition" rakamında toplanırsa, farklı birimler tCO₂e'ye çevrilir ve birden çok hedefin kapsadığı emisyonlar yalnız bir kez sayılır.
• Hedefler daha eski bir envanter baz yılına göre de anlatılabilir, ancak eşdeğer iddianın doğrulamada teyit edilmesi gerekir.
• FLAG hedefleri FLAG dışı hedeflerle birleştirilmez.

Adım 8: Hedef belirleme aracı ve başvuru formu

V2.0 başvuru paketi üç parçadan oluşur:

1. Hedef belirleme aracı (target-setting tool): Nicel, yöntemsel ve hedefe özel bilgiler burada girilir. Araç kapsamayı, asgari iddiayı, hedef çıktısını ve hedef ifadesini hesaplar; asgari iddianın üzerinde bir hedef isterseniz bunu belirtmenize izin verebilir. Sonuçlar PDF ve/veya Excel olarak indirilip portala yüklenir.
2. Başvuru formu (submission form): Araçta olmayan bilgiler. Ön formda şirket bilgileri ve yönetişim, baz yılı değerlendirmesi, sera gazı envanteri ve EIA, hedef belirleme, sektöre özel gereklilikler ve diğer konular (OER katılımı, saatlik eşleştirme) için ayrı sekmeler vardır.
3. Destekleyici belgeler: Doğrulama Portalı'na ayrıca yüklenir ve formda belge adı, sayfa numarası ve açıklamayla referans verilir.

Önemli uyarı: SBTi'nin 11 Haziran 2026'da yayımladığı beta araç V2.0 doğrulamasında istenecek işlevleri yansıtmıyor. İlk operasyonel sürüm V2.0 doğrulamaları açılmadan önce yayımlanacak. Yöntem ve yolların ayrıntısını içeren Methods, Metrics and Pathways belgesi de Haziran 2026'da kamuoyu görüşüne açılmış bir taslaktır. SBTi, bu yöntemlerin bir kısmının 2026'nın son çeyreğinde kullanıma açılmasını bekliyor. Bu nedenle hesaplarınızı nihai araçla yeniden çalıştırmaya hazırlıklı olun.

Adım 9: Kanıt dosyası, yönetişim ve geçiş planı

SBTi'nin asgari kanıt gereklilikleri (Minimum Evidence Required) her kriter için neyin gösterilmesi gerektiğini tanımlar. SBTi Services'in V2.0 doğrulama prosedürlerine göre ilk doğrulamada istenen başlıca belgeler:

Geçiş planı (transition plan) tüm şirketler için zorunludur ve şu unsurları içermelidir: doğrulanan tüm hedefler, kapsanan emisyon kaynakları, yakın vadeli hedefe ulaştıracak eylemler ve sonraki 5 yıl için gösterge eylemler, kritik varsayımlar ve dış bağımlılıklar, ilgiliyse kesintisiz fosil yakıt gelirlerinden çıkış taahhüdü ve önemli EIA'lar için karbonsuzlaştırma planı. Plan en üst yönetişim organınca onaylanır ve en az 5 yılda bir gözden geçirilir. Kategori A şirketler planı doğrulamadan sonraki 15 ay içinde yayımlar. Plan doğrulama anında taslak halindeyse, kamuya açıklanmadan önce onaylanacağı başvuru formunda teyit edilir.

Ayrıca başvuru formunda hedefleri etkileyebilecek bağımlılıklar (teknoloji olgunluğu, tedarik zinciri kapasitesi, finansman, politika) hedef bazında tanımlanır. SBTi bu beyanın hedefi "en iyi çaba" esasıyla izleme sorumluluğunu değiştirmediğini açıkça belirtir. Eylemlerin önceliklendirilmesi için azaltım önlemleri ve MACC rehberi geçiş planının iskeletini kurmanıza yardım eder.

Başvurudan sonra

Paket tamamlandığında doğrulama süreci başlar. Takvim, değerlendiricilerin neye baktığı ve sonrasında yapılması gerekenler SBTi doğrulama süreci rehberinde ayrıntılı olarak anlatılıyor.

Kategori belirleme, envanterin güvenceye hazırlanması, yöntem karşılaştırması ve kanıt dosyasının kurulması için SBTi hedef belirleme hizmetimizden destek alabilirsiniz.